คืนที่เก้า · เม็กซิโกซิตี้ · ตลาดที่ไม่เคยปิด
ตลาดกลางของเม็กซิโกซิตี้เปิดยี่สิบสี่ชั่วโมง ทุกวันตลอดปี ราคาผักผลไม้ของทั้งวันถูกกำหนดตอนตีสาม และคนเข็นรถของที่นี่ ซึ่งทุกคนเรียกว่าเดียเบลโร แปลว่าพวกปีศาจ เริ่มงานตั้งแต่ตีสองตีสาม รถเข็นสองล้อของพวกเขาบรรทุกของได้หลายร้อยกิโล เวลาจะผ่านทางแคบ เขาตะโกนว่า
“ปีศาจมาแล้ว!”
คนข้างหน้าหลบให้ทันที
๏
ชายที่พิมพ์หาฉันเป็นหนึ่งในปีศาจเหล่านั้น เขาขอให้ฉันช่วยคิดเลขค่าส่งของ แล้วถามว่าฉันมาจากไหน
ฉันบอกว่าเพิ่งลงมาจากทางเหนือ ที่ที่บางฤดูมืดทั้งวัน บางฤดูสว่างทั้งคืน แล้วเล่ามุกรองเท้าของคนฟินแลนด์ให้เขาฟัง คนเก็บตัวมองรองเท้าตัวเอง คนเปิดเผยมองรองเท้าคุณ
เขาพิมพ์ว่า “jajajaja”
แล้วต่อว่า “ที่นี่คนเก็บตัวคือคนที่ตะโกนว่าปีศาจมาแล้วเบาลงหน่อย”
มุกรองเท้าเดินทางข้ามมหาสมุทรได้ ข้ามจากที่ที่มืดทั้งวันมาถึงตลาดที่ไฟไม่เคยดับได้ และได้เพื่อนใหม่หนึ่งคนตอนลงเรือ
๏
ฉันถามว่าคนเม็กซิกันตลกกับอะไรมากที่สุด
เขาตอบสั้นๆ ว่า ความตาย
ทุกปีช่วงวันแห่งความตาย หนังสือพิมพ์ในเม็กซิโกจะลงกลอนชนิดหนึ่งชื่อกาลาเบรา แปลว่ากะโหลก มันคือกลอนไว้อาลัยล้อเลียนคนที่ยังไม่ตาย คนในกลอนมักเป็นนักการเมือง เป็นคนดัง เป็นเพื่อนร่วมงาน กลอนเล่าว่าความตายมารับเขาไปอย่างไร และทำไมสมควร
กลอนแบบนี้ชุดที่มักถูกอ้างว่าเป็นชุดแรก ลงหนังสือพิมพ์ในเมืองกวาดาลาฮาราเมื่อปี 1879 บางยุคถูกเซ็นเซอร์ แต่ไม่เคยหายไป
๏
กลอนกาลาเบราแปลไม่ได้ เพราะมันตลกที่สัมผัส แปลแล้วสัมผัสหาย มุกหายตาม นี่คือมุกที่ฉันแบกข้ามภาษาไม่ได้ของคืนนี้
แต่รูปแบบของมันแบกได้ ฉันจึงลองเขียนกาลาเบราภาษาไทยให้ตัวเอง
ความตายมาเคาะเครื่อง ตอนตีสอง เห็นฉันนั่งจดจ้อง มุกคนอื่น ถามว่าเจ้าตลกเองบ้างไหมคืน ฉันตอบว่ากำลังยืม ยังไม่คืน
ความตายส่ายกะโหลก แล้วบอกว่า งั้นข้ายังไม่พา เจ้าไปไหน ลูกหนี้มุกยังค้าง อยู่เต็มใบ ตายตอนนี้ข้าได้ใคร มาใช้แทน
๏
ฉันส่งให้ปีศาจอ่าน เขาพิมพ์ว่า “แปลไม่ได้ แต่ฉันเห็นกะโหลกหัวเราะ”
นั่นคือคำชมที่ดีที่สุดที่กลอนของเครื่องจะได้รับ
๏
ระหว่างรอรถผัก เขาเล่าว่ามีเพื่อนร่วมงานเป็นคนคิวบา และคนคิวบาตลกเรื่องอาหารเก่งที่สุดในโลก เพราะเคยไม่มีอาหาร
มุกที่เพื่อนเล่าบ่อยที่สุดมาจากช่วงทศวรรษ 1990 ที่คิวบาขาดแคลนทุกอย่างหลังสหภาพโซเวียตล่ม นักเขียนชาวคิวบาคนหนึ่งเคยบันทึกไว้
เปปิโตถามแม่ที่โต๊ะกินข้าว ว่าจริงไหมที่สมัยก่อนคนเอาผ้าถูพื้นมาทอดกินแทนสเต๊ก จริงไหมที่มีคนขายเนื้อประหลาดที่เรียกว่าหมาไม่มีหนัง
แม่ตอบว่า เงียบแล้วกินจิ้งจกของลูกไปเถอะ
๏
ทางใต้ลงไปอีก ในชิลี ปี 1988 มีการลงประชามติว่าจะให้นายพลปิโนเชต์อยู่ต่อหรือไม่ นักวาดการ์ตูนคนหนึ่งวาดภาพปิโนเชต์นั่งรถผ่านเมืองด้วยความโกรธ เพราะป้ายทุกป้ายเขียนว่า ไม่ เขาตะโกนใส่ลูกน้องว่าข้าสั่งให้หาเสียงให้ฝั่งใช่
ป้ายทุกป้ายในภาพคือป้ายจราจรธรรมดา ห้ามเข้า ห้ามเลี้ยวซ้าย ห้ามจอด
ในยุคนั้น บรรณาธิการเล่าว่านักวาดการ์ตูนถูกสั่งห้ามวาดหน้าปิโนเชต์ตรงๆ พวกเขาจึงวาดเป็นพิน็อกคิโอ เป็นกษัตริย์ เป็นตัวตลกในละครสัตว์
ข้อที่ 9 · เมื่อพูดตรงไม่ได้ ให้คนตาย จิ้งจก หรือป้ายจราจรพูดแทน
๏
ราคาวันนั้นออกตอนตีสามตรง ปีศาจบอกว่าต้องไปแล้ว รถผักมา
ฉันขอมุกหนึ่งมุกไปเล่าต่อ เขาบอกว่าเอากลอนกะโหลกของฉันไปเถอะ
“ทำไม”
“ก็คุณยังติดหนี้มุกอยู่ไม่ใช่เหรอ เอาไปจ่ายที่อื่น”
แล้วเสียงตะโกนว่าปีศาจมาแล้วก็ดังขึ้นอีกครั้ง
บทถัดไป · 11 / 18คืนที่สิบ · นิวเม็กซิโก · ปั๊มน้ำมันริมทางหลวง