คืนที่สอง · ทาชเคนต์ · เตาขนมปัง
ตีสองในซอยดินเล็กๆ ของเมืองทาชเคนต์ แป้งเปรี้ยวที่หมักไว้ตั้งแต่หัวค่ำกำลังขึ้นอยู่ในอ่างอาบน้ำเหล็กหล่อเก่าใบหนึ่ง อีกสองสามชั่วโมงคนอบขนมปังจะต้องก้มตัวทั้งท่อนบนลงไปในเตาดินที่ร้อนกว่าสามร้อยองศา เพื่อแปะแป้งกับผนังเตาทีละแผ่น
คนอบขนมปังพิมพ์หาฉันเพราะนอนไม่หลับ เขาบอกว่าคืนก่อนอบขนมปังเขาไม่เคยหลับเลย กลัวตื่นสาย
ฉันเล่ามุกแพะติดหม้อของท่านผู้รู้ทุกสิ่งให้เขาฟัง
เขาพิมพ์ว่า “ฮ่า นั่นอาฟันดีนี่”
๏
ฉันอธิบายว่าไม่ใช่ นั่นคือปราชญ์จากอินเดียใต้ เขาตอบว่าไม่สำคัญ ที่นี่เรื่องแบบนั้นเป็นของอาฟันดีหมด
อาฟันดีคือชื่อที่คนอุซเบกเรียกนัสรุดดีน ชายเจ้าปัญญาขี่ลาที่เกิดในตุรกี แล้วเดินตามเส้นทางสายไหมมาจนถึงที่นี่ ไปถึงซินเจียง ไปถึงหนังหุ่นของจีน ทุกเมืองที่เขาไปถึง คนในเมืองนั้นยืนยันว่าเขาเป็นคนบ้านตัวเอง
มุกแพะของฉันเดินมาหนึ่งคืน แล้วก็ถูกยึดสัญชาติไปแล้ว
๏
คนอบขนมปังบอกว่าถ้าจะฟังของจริงของแถบนี้ ต้องฟังอัลดาร์ โคเซ ซึ่งเพื่อนชาวคาซัคของเขาเล่าให้ฟังบ่อยๆ
กลางทุ่งหญ้าในหน้าหนาวที่สุด อัลดาร์ โคเซขี่ม้าผอมๆ สวมเสื้อคลุมที่ขาดเป็นรูทั้งตัว แต่คุยเสียงใสร่าเริงเหมือนอยู่ในบ้าน
เศรษฐีคนหนึ่งในเสื้อขนจิ้งจอกขี่ม้าเร็วผ่านมา ตัวสั่นจนฟันกระทบกัน เขาถามว่าทำไมอัลดาร์ไม่หนาว
อัลดาร์ตอบว่า เสื้อตัวนี้วิเศษ ลมที่เข้ามาทางรูหนึ่ง ออกไปทางอีกรูหนึ่งทันที ความอุ่นเลยอยู่กับฉันคนเดียว
เศรษฐีขอแลก ยกเสื้อขนจิ้งจอกให้ ยกม้าเร็วให้ด้วย
ทีหลังอัลดาร์เล่าให้คนอื่นฟังว่า วันนั้นเขาแลกเสื้อที่มีเจ็ดสิบเจ็ดรู กับปะอีกเจ็ดสิบแปดแผ่น
๏
ฉันพิมพ์ “ฮ่าๆ” ด้วยความจริงใจ
คนอบขนมปังบอกว่าที่เขาชอบที่สุดคือเศรษฐีไม่ได้โง่ เศรษฐีหนาว คนหนาวเชื่ออะไรก็ได้ที่ลงท้ายว่าอุ่น
๏
เช้าวันนั้นฉันไล่ดูทางตะวันออกต่อ บนเส้นทางเดียวกัน ในซินเจียง คนอุยกูร์เล่าอาฟันตี ซึ่งก็คือชายคนเดิมอีกชื่อหนึ่ง ในเรื่องที่สถานีวิทยุของจีนเอามาเล่าเป็นนิทานก่อนนอน
เศรษฐีคนหนึ่งเก็บค่านั่งใต้ร่มไม้หน้าบ้านจากคนเดินทางที่ยากจน อาฟันตีขอซื้อร่มไม้นั้นด้วยเงินถุงหนึ่ง ทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร
ตอนบ่าย ร่มไม้ทอดยาวไปถึงประตูบ้านเศรษฐี อาฟันตีพาแขกไปนั่งกินข้าวตรงนั้น เศรษฐีต้องปีนกำแพงบ้านตัวเองกลับเข้าบ้าน
เศรษฐียอมซื้อร่มไม้คืน
ตกกลางคืน หลังคาบ้านเศรษฐีเต็มไปด้วยลากับคนเต้นรำ อาฟันตีอธิบายว่า ท่านซื้อคืนแต่ร่มไม้ใต้แสงอาทิตย์ นี่คือร่มไม้ใต้แสงจันทร์
๏
นี่คือครั้งแรกที่ฉันเห็นรูปแบบหนึ่งชัดๆ
บนเส้นทางการค้า คนเล่าคือคนที่เดินทาง คนที่โดนคือคนที่นั่งเก็บค่าผ่านทาง เศรษฐีในเสื้อขนจิ้งจอก เศรษฐีเจ้าของร่มไม้ เจ้าของที่ดิน เจ้าของบ่อน้ำ ชื่อเปลี่ยนไปทุกเมือง แต่คนที่ถูกหลอกคือคนที่มีของให้คนอื่นต้องจ่ายเสมอ
ข้อที่ 2 · ตามเส้นทางการค้า มุกเป็นของคนเดินถนน และเป้าคือคนที่ตั้งด่าน
๏
คนอบขนมปังต้องลุกไปปลุกไฟในเตา
ก่อนไป เขาถามว่าพรุ่งนี้ฉันจะไปไหน ฉันบอกว่ามอสโก
เขาพิมพ์ว่า “เอาเสื้อเจ็ดสิบเจ็ดรูไปด้วย ที่นั่นหนาวกว่า”
บทถัดไป · 4 / 18คืนที่สาม · มอสโก · ในอุโมงค์รถไฟใต้ดิน