11 · ไก่ตัวนั้น
ไก่ตัวหนึ่งได้อาหารจากมือคนคนเดียวกันทุกเช้าตลอดชีวิต ทุกเช้าที่ผ่านไปคือหลักฐานเพิ่มอีกหนึ่งชิ้นว่าพรุ่งนี้ก็จะเหมือนเดิม
ไก่ที่ได้อาหารทุกเช้ามีหลักฐานเพิ่มขึ้นทุกวัน และหลักฐานนั้นแน่นหนาที่สุดในเช้าวันที่มันผิด
Bertrand Russell เล่าเรื่องไก่ตัวนี้ไว้ในหนังสือปี 1912 และจบมันด้วยประโยคเดียว คนที่ให้อาหารไก่มาทุกวันตลอดชีวิตของมัน ในที่สุดก็บิดคอมันแทน
ความเชื่อของคุณเรื่องพรุ่งนี้ทุกข้อ เดินอยู่บนทางเดียวกับของไก่ตัวนั้น บทนี้ไม่ได้มาบอกว่าพรุ่งนี้จะเลวร้าย มันมาบอกว่าทางนั้นไม่เคยรับประกันอะไรเลย
อนาคตที่แต่งเรื่องค้านได้เสมอ
คุณแต่งเรื่องค้านให้พรุ่งนี้ได้เสมอ
David Hume นักปรัชญาชาวสกอต เขียนไว้ในหนังสือปี 1748 ว่า ประโยคว่าพรุ่งนี้ดวงอาทิตย์จะไม่ขึ้น เข้าใจได้ไม่น้อยไปกว่า และไม่ขัดแย้งในตัวไปมากกว่า ประโยคว่ามันจะขึ้น
นั่นคือการทดสอบแต่งเรื่องของบทที่ 3 ที่ Hume ใช้กับอนาคต เรื่องที่ดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นแต่งได้ และไม่ขัดกับเช้าใดที่เคยเห็นมาเลยสักเช้า ทางจากเช้าทั้งหมดที่ผ่านมาไปสู่พรุ่งนี้จึงรั่ว ไม่ว่าเช้าเหล่านั้นจะมีกี่ล้านเช้า
ทางออกที่ฟังขึ้นที่สุดคือ อุปนัยใช้ได้มาตลอด จึงน่าจะใช้ได้ต่อไป แต่ Hume ชี้ว่าเหตุผลข้อนี้เองก็เป็นอุปนัย การใช้อุปนัยรับรองอุปนัยคือการวนกลับมาที่เดิม ตั้งแต่เขาเขียนเรื่องนี้ไว้ในหนังสือปี 1739 และอีกครั้งในปี 1748 ยังไม่มีคำตอบไหนที่นักปรัชญายอมรับร่วมกัน
หงส์ขาวกี่ตัวก็ไม่พอ
หงส์ขาวกี่ตัวก็ไม่พอ หงส์ดำตัวเดียวพอ
ในยุโรป หงส์ทุกตัวที่คนเคยเห็นเป็นสีขาว ประโยคว่าหงส์ทุกตัวเป็นสีขาว จึงมีหลักฐานเข้าข้างมากเท่าที่ประโยคหนึ่งจะมีได้ บันทึกที่ถูกอ้างถึงมากที่สุดว่าชาวยุโรปพบหงส์สีดำ คือบันทึกของคณะสำรวจของ Willem de Vlamingh ชาวดัตช์ ที่แม่น้ำ Swan ทางตะวันตกของออสเตรเลียในปี 1697 แม้ชาวเรือดัตช์อีกคนหนึ่ง Antonie Caen จะเคยเห็นหงส์ดำมาก่อนแล้วในปี 1636
สังเกตให้ดีว่าความไม่สมมาตรตรงนี้คือท่อของบทที่ 3 อีกครั้ง ความจริงของหงส์ขาวทุกตัวไหลลงไปถึงข้อสรุปไม่ได้ เพราะทางรั่ว แต่ความเท็จที่หงส์ดำตัวเดียวนำมา ไหลย้อนขึ้นไปฆ่าข้อสรุปได้ทันที การยืนยันสะสมได้แต่ไม่มีวันครบ การหักล้างครั้งเดียวก็พอ ข้อสังเกตพิสูจน์ได้ว่ามีหงส์ดำ แต่ไม่มีวันพิสูจน์ได้ว่าหงส์ทุกตัวขาว
แม้แต่การหักล้างก็ไม่สะอาด
การหักล้างก็มีรอยรั่วของมัน
Pierre Duhem นักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศส ชี้ไว้ในหนังสือปี 1906 ว่า นักฟิสิกส์ไม่มีทางทดสอบสมมติฐานข้อเดียวโดดๆ ได้ ทุกการทดลองทดสอบทั้งกลุ่ม ทั้งทฤษฎีหลัก ทั้งเครื่องมือวัด ทั้งสมมติฐานเล็กๆ ว่าเครื่องทำงานถูก เมื่อผลออกมาไม่ตรง ความเท็จไหลย้อนขึ้นไปหาข้อตั้งสักข้อจริง แต่ท่อไม่ได้บอกว่าข้อไหน W. V. O. Quine ขยายความคิดนี้ออกไปทั้งระบบความรู้ในปี 1951
ในปี 2011 การทดลองหนึ่งวัดได้ว่าอนุภาคนิวทริโนเดินทางเร็วกว่าแสง ถ้าผลนั้นถูก ทฤษฎีสัมพัทธภาพต้องพัง ปีต่อมาทีมเดียวกันพบต้นเหตุ คือสายใยแก้วนำแสงเส้นหนึ่งที่เสียบไม่แน่น ความเท็จไหลย้อนขึ้นไปจริง แต่ไปหยุดที่ปลั๊ก ไม่ใช่ที่ Einstein
ข้อความเรื่องโลกทุกข้อพับโลกบางใบทิ้ง มันจึงไม่มีวันอยู่ที่ขอบบน และเพราะมันพับได้ มันจึงผิดได้ วิทยาศาสตร์ยืนยันกฎทั่วไปของโลกให้แน่นอนไม่ได้ และหักล้างมันให้เด็ดขาดด้วยการทดลองครั้งเดียวก็ไม่ได้เช่นกัน มันอยู่ตรงกลางเสมอ และรู้ตัวว่าอยู่
วิทยาศาสตร์ไม่เคยไปถึงขอบบน และนั่นไม่ใช่ความล้มเหลวของมัน นั่นคือราคาของการพูดเรื่องโลก
จะพลิกคำตัดสินนี้ได้เมื่อ: มีคนแสดงได้ว่าการอนุมานจากสิ่งที่เห็นแล้วไปหาสิ่งที่ยังไม่เห็น มีเหตุผลรองรับที่ไม่วนกลับมาอ้างตัวเอง ข้อเสนอแบบนี้มีหลายสาย บางสายใช้ความน่าจะเป็น บางสายถือว่าคำถามตั้งผิดตั้งแต่ต้น และยังไม่มีสายไหนที่ทุกฝ่ายยอมรับ
แหล่ง:
- Russell 1912, The Problems of Philosophy บทที่ 6 "On Induction" — https://monadnock.net/russell/problems-6.html
- Hume 1739, A Treatise of Human Nature เล่ม 1 ภาค 3 ตอน 6 และ Hume 1748, An Enquiry Concerning Human Understanding ตอน 4 ภาค 1 — https://davidhume.org/texts/e/4
- Henderson, "The Problem of Induction", Stanford Encyclopedia of Philosophy — https://plato.stanford.edu/entries/induction-problem/
- คณะสำรวจของ Willem de Vlamingh ปี 1697 และบันทึกของ Antonie Caen ปี 1636 — https://en.wikipedia.org/wiki/Willem_de_Vlamingh
- Duhem 1906, La théorie physique, son objet et sa structure ; Quine 1951, "Two Dogmas of Empiricism", Philosophical Review 60 — https://plato.stanford.edu/entries/duhem/
- CERN: การทดลอง OPERA ประกาศผลเมื่อ 23 กันยายน 2011 วันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2012 ทีมพบจุดต่อสายใยแก้วนำแสงที่หลวมและปัญหาของนาฬิกาอ้างอิง และในเดือนมิถุนายน 2012 การทดลองทั้งสี่ที่ Gran Sasso วัดเวลาเดินทางของนิวทริโนได้สอดคล้องกับความเร็วแสง — https://home.cern/opera-experiment-reports-anomaly-in-flight-time-of-neutrinos-from-cern-to-gran-sasso/