13 · ตัดสินใจถูก แต่ผลออกมาแย่
ทายก่อน เหรียญพิเศษเหรียญหนึ่งออกหัวหกสิบครั้งในร้อย คุณลงหัวทุกตา ซึ่งเป็นการตัดสินใจที่ดีที่สุดที่ทำได้กับเหรียญนี้ ร้อยตาผ่านไป คุณแพ้ราวกี่ตา และในตาที่แพ้นั้น มีกี่ตาที่คุณตัดสินใจผิด
แพ้ราวสี่สิบตา และตัดสินใจผิดศูนย์ตา การตัดสินใจกับผลของมันเป็นของสองชิ้น ชิ้นหนึ่งอยู่ในมือคุณ อีกชิ้นอยู่ในมือโชค สี่สิบตานั้นไม่มีตาไหนที่ตัดสินใจผิด มันแค่แพ้
เพื่อนของป้าหวาดคนหนึ่งขึ้นเครื่องบินไปเที่ยว แล้วเจอหลุมอากาศจนกาแฟหกใส่ตัก เธอโทรมาบอกป้าหวาดทันทีที่ลงจากเครื่องว่า เห็นไหม ตัดสินใจผิดแล้ว ป้าหวาดใช้เรื่องนี้เป็นหลักฐานเรื่องเครื่องบินไปอีกสองปี ทั้งที่หลักฐานในเรื่องนั้นมีแต่กาแฟ
ปี 1988 Jonathan Baron กับ John Hershey ให้คนอ่านเรื่องการตัดสินใจของหมอ ข้อมูลที่หมอมีตอนตัดสินใจเหมือนกันทุกอย่าง ต่างกันแค่ผลที่ออกมา คนให้คะแนนการตัดสินใจเดียวกันต่ำกว่าเมื่อผลออกมาแย่ นักวิจัยเรียกอาการนี้ว่า outcome bias คือการเอาผลย้อนกลับไปตัดสินการตัดสินใจ
สี่ช่อง
ตัดสินใจดีแล้วผลดี ตัดสินใจดีแล้วผลแย่ ตัดสินใจแย่แล้วผลดี ตัดสินใจแย่แล้วผลแย่ ทั้งสี่ช่องมีอยู่จริง และช่องที่เล่มนี้เห็นว่าอันตรายที่สุดคือตัดสินใจแย่แล้วผลดี เพราะมันเป็นช่องเดียวที่สอนให้ทำซ้ำ คืนที่คนเล่นแพ้แล้วเบิ้ลจนได้คืน อยู่ในช่องนั้น
การตัดสินใจครั้งเดียวไม่มีตัวส่วน ผลของมันจึงบอกอะไรได้น้อยมาก การตัดสินใจแบบเดียวกันร้อยครั้งมีตัวส่วน และตรงนั้นเองที่เหรียญหกสิบเปอร์เซ็นต์ชนะ จะดูว่าตัดสินใจดีไหม ให้ดูจากสิ่งที่รู้ได้ตอนตัดสินใจ คือตัวเลือก ตัวส่วน และขนาดของสิ่งที่เสี่ยง ไม่ใช่ดูจากกาแฟบนตัก
สมุดทำนายของน้องส่วน
น้องส่วนมีสมุดเล่มหนึ่ง ทุกวันอาทิตย์เขาเขียนคำทำนายของสัปดาห์ พร้อมตัวเลข วันเสาร์ฝนตกเจ็ดสิบเปอร์เซ็นต์ ทีมโรงเรียนชนะหกสิบ แม่จะบ่นเรื่องห้องรกภายในวันพุธเก้าสิบห้า แล้วเขียนผลจริงไว้ข้าง ๆ
สามเดือนต่อมาเขานับดูว่า ทุกครั้งที่เขาเขียนเจ็ดสิบ มันเกิดจริงราวเจ็ดในสิบไหม ถ้าเกิดแค่สี่ในสิบ แปลว่าเขามั่นใจเกินตัว ถ้าเกิดเก้าในสิบ แปลว่าเขาระวังเกินตัว สมุดเล่มนั้นไม่ได้บอกว่าเขาเก่งหรือโชคดี มันบอกว่าตัวเลขในหัวเขาตรงกับโลกแค่ไหน ซึ่งเป็นสิ่งเดียวในเรื่องนี้ที่ปรับได้ ส่วนเรื่องแม่ เก้าสิบห้ายังต่ำไป
การตัดสินใจที่ดีผลออกมาแย่ได้ แต่การไม่ตัดสินใจเลยก็มีผลเหมือนกัน แค่ผลของมันไม่มีใครเห็น ป้าหวาดรู้เรื่องนี้ดี ทัวร์ญี่ปุ่นที่เธอไม่ได้ไปเมื่อสามปีก่อน ยังกลับมาหาเธอทุกครั้งที่เห็นรูปซากุระ
บทถัดไป · 15 / 1914 It Was Cheaper Back Then