12 · ลดความเสี่ยงห้าสิบเปอร์เซ็นต์
ทายก่อน ยาตัวหนึ่ง "ลดความเสี่ยงโรคหัวใจได้สามสิบเอ็ดเปอร์เซ็นต์" ถ้าคนร้อยคนกินยานี้ตลอดช่วงการทดลอง จะมีคนที่พ้นจากโรคหัวใจเพราะยานี้กี่คน สามสิบเอ็ดคน สิบคน หรือไม่ถึงสามคน
สามสิบเอ็ดเปอร์เซ็นต์กับราวสองคนในร้อย เป็นผลเดียวกันที่ใส่เสื้อคนละตัว คำตอบคือไม่ถึงสามคน
ในการทดลองชื่อ WOSCOPS ทางตะวันตกของสกอตแลนด์ ผู้ชายราวหกพันหกร้อยคนที่คอเลสเตอรอลสูง ถูกสุ่มให้กินยาลดไขมันหรือยาหลอก ตลอดช่วงการทดลอง กลุ่มยาหลอกเกิดเหตุการณ์โรคหัวใจ 79 คนในพันคน กลุ่มยา 55 คนในพันคน ต่างกัน 24 คนในพัน ถ้าคิดเป็นสัดส่วนของความเสี่ยงเดิม ได้ราวสามสิบเปอร์เซ็นต์ งานวิจัยรายงานเป็นสามสิบเอ็ด จากวิธีคำนวณอีกแบบที่ละเอียดกว่า
ผลชุดเดียวกันจึงพูดได้สามแบบ แบบแรกบอกว่าความเสี่ยงหายไปกี่ส่วนจากของเดิม แบบที่สองบอกว่าหายไปกี่คนในร้อย แบบที่สามบอกตรงที่สุด คือต้องให้คนกินยากี่คน จึงจะมีหนึ่งคนที่ได้ประโยชน์ ในที่นี้คือราวสี่สิบสองคน หมอเรียกสามแบบนี้ว่า relative risk, absolute risk และ number needed to treat ทั้งสามแบบถูกต้อง ต่างกันแค่ว่าแบบไหนบอกจุดเริ่ม
หมอนลุ้นรวย
คุณเศษ: แคมเปญใหม่ของเรา หมอนลุ้นรวยรุ่นพรีเมียม ลดความเสี่ยงฝันร้ายลงห้าสิบเปอร์เซ็นต์!
น้องส่วน: ห้าสิบเปอร์เซ็นต์ของอะไรครับ
คุณเศษ: ของความเสี่ยงไง
น้องส่วน: ความเสี่ยงเดิมเท่าไรครับ
คุณเศษ: …สองคืนในหนึ่งหมื่นคืนครับ ตอนนี้เหลือหนึ่งคืน
น้องส่วน: ต้องนอนหมอนนี้ราวยี่สิบเจ็ดปี ถึงจะเลี่ยงฝันร้ายได้หนึ่งคืนครับ
เปอร์เซ็นต์ที่ไม่บอกจุดเริ่ม คือแว่นขยายที่ไม่บอกว่ากำลังส่องอะไร มันทำให้ของเล็กดูใหญ่ได้เท่าที่คนถือแว่นต้องการ
แว่นขยายตัวเดียวกันใช้ขู่ได้เท่ากับใช้ขาย พาดหัวข่าวที่เขียนว่า "เพิ่มความเสี่ยงเป็นสองเท่า" อาจหมายถึงจากหนึ่งในหนึ่งหมื่น เป็นสองในหนึ่งหมื่น ตัวเลขนั้นจริง และตัวส่วนนั้นหายไป คนที่อ่านแล้วกลัวไม่ได้กลัวผิด เขาได้ข้อมูลไปแค่ครึ่งเดียว
ตัวเลขแบบเปรียบเทียบไม่ใช่ของต้องห้าม หมวกกันน็อกที่ลดความเสี่ยงเสียชีวิตสี่สิบสองเปอร์เซ็นต์ในหมู่คนที่ชนแล้ว ก็เป็นตัวเลขแบบเปรียบเทียบ และมันก็ยังไม่บอกจุดเริ่ม ว่าคนที่ชนโดยไม่ใส่หมวกเสียชีวิตกี่คนในร้อย เล่มนี้หาตัวเลขนั้นของไทยที่ตรวจได้ไม่เจอ จึงบอกไว้ตรงนี้แทนการทำเหมือนไม่มีช่องว่าง ตัวเลขทุกตัวที่ขึ้นต้นว่าลดหรือเพิ่ม ต้องมาพร้อมคำตอบของคำถามเดียว ห้าสิบเปอร์เซ็นต์ของอะไร
บทถัดไป · 14 / 1913 Good Call Bad Result