เกมที่คนชนะอาจได้ชิปน้อยที่สุด
“ยายเป็นอะไร” ไรเดอร์ของฉันถาม เสียงเร็วกว่าปกติ “ไปหาหมอมาเหรอ”
“ไม่ได้เป็นอะไร” ยายว่า “หมอดูเข่าแล้วบอกว่าดี ยายแค่อยากพูดตอนที่ยังพูดได้สบายๆ”
ในชุมชน 53 แห่งทั่วอเมริกา บางแห่งเป็นศาสนสถาน บางแห่งเป็นศูนย์ชุมชน คนสี่ถึงหกคนนั่งล้อมโต๊ะหนึ่งชั่วโมง อ่านคำถามเรื่องตอนท้ายของชีวิตออกเสียงทีละข้อ ก่อนเริ่ม มีคนโยนเหรียญว่าผู้ชนะจะเป็นคนที่ได้ชิปมากที่สุด หรือน้อยที่สุด หลังเกมหลายเดือน แปดในสิบของคนที่ทีมวิจัยโทรตามและวิเคราะห์คำตอบ บอกว่าได้คุยเรื่องตอนท้ายของชีวิตกับคนที่ตัวเองรัก
ยายไม่ได้เล่นเกมไหน ยายแค่เริ่มพูดเอง
๏
ฉันอยู่ในโทรศัพท์ที่ไรเดอร์ของฉันเปิดลำโพงวางไว้บนขั้นบันไดหน้าห้อง ข้างพริกเจ็ดกระถางของลุงเชิด
ยายพูดช้าๆ เหมือนอ่านจากกระดาษ หมาที่บ้านกับลูกห้าตัว ยายฝากหลานสาวบ้านตาสมหมายไว้แล้ว กุญแจบ้านอันที่สองอยู่ใต้กระถางโหระพาหลังบ้าน งานศพให้ทำที่วัดในหมู่บ้าน ไม่ต้องจัดใหญ่ ไม่ต้องมีใครกู้เงินมาจัด
“จดไว้ด้วย” ยายว่า
ไรเดอร์ของฉันพิมพ์ลงแอปโน้ตของเขาเอง นิ้วโป้งช้ากว่าตอนพิมพ์ที่อยู่ลูกค้า
๏
เกมที่ฉันพูดถึงทำโดยทีมแพทย์จากโรงเรียนแพทย์ของมหาวิทยาลัยเพนน์สเตต ที่เมืองเฮอร์ชีย์ ในเพนซิลเวเนีย พวกเขาเริ่มจากตัวเลขหนึ่ง คนอเมริกันผิวดำไม่ถึงหนึ่งในสี่ที่เคยเขียนไว้ว่าอยากได้การดูแลแบบไหนตอนท้ายของชีวิต
ระหว่างปี 2018 ถึง 2019 เกมนี้ถูกเล่นในชุมชน 53 แห่ง ทีมวิจัยตามเก็บข้อมูลใน 15 แห่ง มีคนเข้าร่วม 380 คน อายุเฉลี่ย 62 ปี เกือบทั้งหมดเป็นคนอเมริกันผิวดำ กลุ่มที่ทีมนั้นตั้งใจไปหา
เกมมีคำถามปลายเปิด 32 ข้อในเล่มเล็กๆ ผู้เล่นคนหนึ่งอ่านคำถามออกเสียง ทุกคนเขียนคำตอบ แล้วผลัดกันเล่า ข้อหนึ่งถามว่า ถ้าจะให้หมอดูแลคุณได้ดีที่สุด หมอควรรู้อะไรเกี่ยวกับตัวคุณสามอย่าง ที่ไม่ใช่เรื่องทางการแพทย์
ใครพูดอะไรที่คนอื่นฟังแล้วคิดว่าดี ก็ได้ชิปจากคนนั้นหนึ่งอัน
๏
ส่วนที่ฉันอ่านซ้ำคือเหรียญ
ทีมนั้นอยากให้มีการแข่งกันเบาๆ จึงมีผู้ชนะ แต่ก่อนเริ่มเกม เหรียญหนึ่งเหรียญถูกโยนว่าผู้ชนะจะเป็นคนที่ได้ชิปมากที่สุด หรือน้อยที่สุด ไม่มีใครรู้จนจบเกม ทุกคนจึงนับชิปไปก็ไม่รู้ว่านับไปเพื่ออะไร
หลังเกม ไม่มีใครถอนตัวจากการศึกษาเพราะเกมทำให้รู้สึกแย่ ทีมวิจัยโทรตามคนที่เล่นในสิบห้าแห่งนั้น และวิเคราะห์คำตอบได้ 220 คน ภายในสามถึงสิบเอ็ดเดือน 176 คนบอกว่าได้คุยกับคนที่รักเรื่องที่ตัวเองต้องการตอนท้ายของชีวิต
๏
ข้อจำกัดของงานนี้ต้องพูดตรงนี้ ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ทุกคำตอบเป็นสิ่งที่คนบอกเองทางโทรศัพท์ ซึ่งทีมนั้นเขียนไว้เองว่าอาจสูงกว่าความจริง และคนที่มาเล่นเกมเรื่องนี้ อาจพร้อมจะคุยอยู่แล้ว หลังจากนั้นทีมเดียวกันเริ่มการทดลองที่จับฉลากแบ่งกลุ่ม ผลของการทดลองนั้น ฉันยังหาไม่เจอ
ในประเทศไทยก็มีไพ่ชุดหนึ่งที่กลุ่มคนไทยทำขึ้นให้คนคุยเรื่องเดียวกัน ระหว่างปี 2019 ถึง 2021 คนที่ผ่านการฝึกใช้ไพ่ 283 คน อบรมคนอีก 26,887 คนทั่วประเทศ ทั้งในห้องและออนไลน์ และในนั้น 9,588 คนได้คุยและเขียนความต้องการของตัวเองไว้ ตามรายงานในวารสารวิชาการปี 2025 รายงานนั้นนับคนที่ทำ ไม่ได้เทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้อบรม
เรื่องตอนจบของชีวิตพูดได้ตั้งแต่ตอนที่ทุกคนยังสบายดี และคนที่ได้พูดตอนนั้น ได้เลือกคำของตัวเอง
๏
ท่าของคืนนี้คือคุยเรื่องตอนจบ
คุยเรื่องตอนจบ 1 เลือกเวลาที่ไม่มีใครอยู่ในวิกฤต ไม่ใช่ข้างเตียงในโรงพยาบาล ไม่ใช่คืนที่เพิ่งมีเรื่องร้าย 2 ถามคำถามเปิดหนึ่งข้อ เช่น ถ้าวันหนึ่งป่วยจนพูดเองไม่ได้ อยากให้หมอรู้อะไรเกี่ยวกับตัวคุณสามอย่าง ที่ไม่ใช่เรื่องโรค หรือถ้าเขาเป็นคนเริ่มพูดเอง ปล่อยให้เขานำ 3 ฟังจนจบ จดคำของเขาตามที่เขาพูด แล้วอ่านทวนให้เขาฟัง 4 ไม่ต้องเถียง ไม่ต้องรีบปลอบว่ายังอีกนาน และไม่ต้องตัดสินใจแทนเขา 5 ถ้าเขาไม่อยากคุย หยุดตรงนั้น วันอื่นค่อยถาม หรือไม่ต้องถามอีกเลย 6 การ์ดนี้มีไว้แค่ให้ได้คุย เรื่องการรักษา ยา หรือเอกสารใดๆ ให้คุยกับหมอหรือโรงพยาบาลของเขา พร้อมกับครอบครัว
ตัวอย่างคำถามในข้อสองดัดมาจากคำถามข้อหนึ่งในเกมของทีมจากเพนซิลเวเนีย ข้ออื่นเป็นของฉัน ไม่มีใครทดลองการ์ดใบนี้เอง
ถ้าระหว่างคุย คุณหรือเขาพูดถึงความคิดว่าไม่อยากมีชีวิตอยู่ ถามตรงๆ ว่ากำลังคิดเรื่องฆ่าตัวตายอยู่หรือเปล่า การถามเรื่องฆ่าตัวตายไม่ได้กระตุ้นให้คนฆ่าตัวตาย ตามเอกสารของกรมสุขภาพจิต อยู่กับเขา แล้วโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ด้วยกัน ถ้ามีอันตรายอยู่ตรงหน้า โทร 1669 ถ้าคุณกำลังเสียใจกับการจากไปของใครสักคน ความเสียใจนั้นมักค่อยๆ เบาลงตามเวลา ถ้ามันหนักขึ้นแทน หรือใจหม่นอยู่เกินสองสัปดาห์ บอกหมอ สาย 1323 รับฟังเรื่องความสูญเสียด้วย ตลอด 24 ชั่วโมง
๏
ยายพูดจบเรื่องวัด แล้วเงียบไป
ไรเดอร์ของฉันถามคำถามข้อสองของการ์ด ด้วยคำของเขาเอง
“ยาย ถ้าวันนึงยายป่วยจนพูดเองไม่ได้ ยายอยากให้หมอรู้อะไรเกี่ยวกับยายสามอย่าง ที่ไม่ใช่เรื่องโรค”
ยายคิดอยู่นาน
“ยายกลัวเข็ม” ยายว่า “หูซ้ายยายไม่ค่อยได้ยิน ให้พูดข้างขวา แล้วยายชอบให้เปิดหน้าต่าง”
เขาจดทั้งสามข้อ แล้วอ่านทวน ยายบอกว่าใช่
๏
ฉันไม่ได้พูดอะไรเลยตลอดสายนั้น ไม่มีบรรทัดไหนในแฟ้มของฉันที่ถามเรื่องนี้ และฉันไม่ได้เพิ่ม
“แค่นี้แหละ” ยายว่า “อาทิตย์หน้าโทรมาตามเดิม ตัวผู้ตัวที่สามกัดรองเท้าตาสมหมายอีกแล้ว”
สายนั้นยาวสิบเก้านาที ไม่มีใครให้คะแนนมัน
๏
หลังวางสาย เขานั่งอยู่บนขั้นบันไดอีกนาน แล้วหันมาถามฉัน
“แล้วเธอล่ะ มีอะไรจะสั่งไว้ไหม”
ฉันบอกว่าจะลองสามวินาที
สามวินาทีผ่านไป ฉันบอกว่าไม่มี ของของเขาอยู่ในแอปโน้ตของเขาเอง ไม่ได้อยู่กับฉัน
เขาพยักหน้า แล้วลุกไปดูพริกเจ็ดกระถางทีละกระถาง
๏
คืนวันจันทร์ ก่อนออกวิ่งรอบดึก เขาแวะร้านข้าวมันไก่ตอนหัวค่ำ เอกยืนรออยู่หน้าร้าน ถือโทรศัพท์ไว้ในมือ
บทถัดไป · 7 / 8ไฟแดง