8 · คนขี้เกียจที่อยู่มาเกือบสองล้านปี
มีพาดหัวข่าววิทยาศาสตร์หนึ่งที่ตัดสินมนุษย์ทั้งสายพันธุ์ในประโยคเดียว ความขี้เกียจช่วยพาไปสู่การสูญพันธุ์
งานวิจัยที่ทำให้มนุษย์สายพันธุ์หนึ่งถูกเรียกว่าขี้เกียจ ไม่มีคำว่าขี้เกียจอยู่เลยสักคำ
พาดหัวกับงานวิจัย
พาดหัวนั้นออกจากมหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลีย เผยแพร่ผ่านเว็บข่าววิทยาศาสตร์ EurekAlert เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2018 ต้นฉบับภาษาอังกฤษว่า Laziness helped lead to extinction of Homo erectus งานวิจัยที่มันเล่าถึงตีพิมพ์ก่อนหน้านั้นสองสัปดาห์ในวารสาร PLOS ONE ว่าด้วยแหล่งโบราณคดีชื่อ Saffaqah กลางคาบสมุทรอาหรับ
ค้นทั้งบทความ ไม่พบคำว่า lazy หรือ laziness สักครั้ง ไม่พบชื่อ erectus สักครั้ง และไม่มีประโยคไหนบอกว่าใครสูญพันธุ์ สิ่งที่งานวิจัยพูดถึงคือภาคกลางของคาบสมุทรอาหรับร้างผู้คนไปเมื่ออากาศแห้งแล้งลง
สิ่งที่งานวิจัยวัดจริงคือหิน คนทำเครื่องมือที่นั่นใช้ก้อนหินกลมมนที่หาได้ใกล้ที่พัก ทั้งที่หินเนื้อดีกว่าอยู่ห่างออกไปราวห้าถึงเจ็ดกิโลเมตร บนเนินเขาและโขดหิน และไม่พบร่องรอยการขุดหินที่แหล่งหินดีเหล่านั้น งานวิจัยให้เหตุผลว่าการเดินขึ้นเนินเผาพลังงานเพิ่มขึ้นมาก และการเดินลงเพิ่มโอกาสบาดเจ็บ นี่คือการชั่งต้นทุนกับความเสี่ยง ไม่ใช่การตัดสินนิสัย
หนึ่งในหก
สายพันธุ์ที่ข่าวเรียกว่าขี้เกียจ มีกะโหลกที่เก่าที่สุดอายุราวสองล้านปีในแอฟริกาใต้ และร่องรอยสุดท้ายราว 117,000 ถึง 108,000 ปีก่อนบนเกาะชวา รวมราวหนึ่งล้านเก้าแสนปี ส่วนหลักฐานที่เก่าที่สุดของ Homo sapiens ซึ่งเป็นสายพันธุ์ของคนที่กำลังอ่านบรรทัดนี้ มีอายุราวสามแสนปี
สายพันธุ์ที่อยู่มาเกือบสองล้านปี ถูกเรียกว่าขี้เกียจ ในข่าวที่เขียนโดยสายพันธุ์ที่เพิ่งอยู่มาได้ราวหนึ่งในหกของเวลานั้น
ไฟ
อีกข้ออ้างหนึ่งเกี่ยวกับสายพันธุ์นี้ คือพวกเขาเป็นผู้ใช้ไฟมานานที่สุด ข้อนี้ก็ต้องแก้ ร่องรอยการใช้ไฟที่เก่าที่สุดที่มีการตีพิมพ์ยืนยัน อยู่ในถ้ำ Wonderwerk ในแอฟริกาใต้ อายุราวหนึ่งล้านปี และที่ Gesher Benot Ya'aqov ริมทะเลสาบโบราณในอิสราเอล อายุราวเจ็ดแสนเก้าหมื่นปี ทั้งสองแห่งไม่มีกระดูกบอกว่าใครเป็นคนใช้ไฟ ที่โยงไปถึง Homo erectus ได้ก็เพราะเครื่องมือหินแบบที่พบอยู่ด้วยกัน ส่วนการก่อไฟขึ้นเอง มีหลักฐานชัดที่สุดราวสี่แสนปีก่อนในอังกฤษ และงานนั้นไม่ได้โยงไปถึงสายพันธุ์นี้
ไก่งวงที่ไม่เคยจมน้ำ
ไก่งวงก็ถูกเล่าให้เป็นตัวอย่างของความโง่ที่ไม่ยอมดูสิ่งที่อยู่ตรงหน้า มีนิทานเด็กเรื่องไก่งวงที่ยืนหนาวตายทั้งที่ถ้ำอยู่ตรงหน้า เล่มนี้ตามหาต้นทางของนิทานนั้นแล้วไม่พบ ที่พบคือเรื่องไก่งวงอีกเรื่อง ว่ามันโง่จนแหงนหน้ามองฝนแล้วจมน้ำตาย เรื่องนี้ถูกตรวจแล้วว่าไม่จริง สิ่งที่มีจริงคืออาการทางระบบประสาทที่พบได้น้อยในไก่งวงบางตัว ทำให้มันแหงนหน้าค้างไว้ราวครึ่งนาทีถึงหนึ่งนาที ไม่เกี่ยวกับฝน และไม่เกี่ยวกับการจมน้ำ
ทั้งสามเรื่องมีรูปเดียวกับถุงน่องในบทที่ 7 ข้างหนึ่งมีผลการวัด อีกข้างมีเหตุผลที่ฟังลื่น และสิ่งที่ถูกเล่าต่อคือฝั่งที่จบด้วยบทเรียน ความรู้สึกว่ารู้ในบทนี้ไม่ได้อยู่ในหัวคนไข้หรือคนเลือกถุงน่อง มันอยู่ในหัวคนอ่าน ประโยคที่จบด้วยบทเรียนให้ความรู้สึกว่ารู้ครบ ทั้งที่ยังไม่มีใครเปิดดูคะแนน
งานวิจัยอยู่ห่างจากพาดหัวแค่คลิกเดียว คนเล่าต่อทุกทอดที่ไม่คลิก ก็หยิบหินก้อนที่ใกล้มือที่สุดเหมือนกัน และไม่มีใครเรียกพวกเขาว่าขี้เกียจ
จะพลิกคำตัดสินนี้ได้เมื่อ: พบว่าฉบับแก้ไขของงานวิจัยนั้น หรืองานอื่นของทีมเดียวกันที่ผ่านการตรวจโดยผู้ทรงคุณวุฒิ สรุปว่าความขี้เกียจเป็นเหตุของการสูญพันธุ์ของ Homo erectus หรือพบหลักฐานที่ระบุชัดว่า Homo erectus ก่อไฟขึ้นเองได้ก่อนสี่แสนปี
แหล่ง:
- Shipton et al. 2018, PLOS ONE 13(7): e0200497 (ฉบับแก้ไข 13(9): e0203488) — ค้นทั้งบทความไม่พบ lazy, laziness หรือ erectus การค้นใน Europe PMC ก็ไม่พบคำว่า lazy — https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0200497
- ข่าวประชาสัมพันธ์ของ Australian National University ผ่าน EurekAlert, 10 สิงหาคม 2018 — https://www.eurekalert.org/news-releases/584090
- Herries et al. 2020, Science 368(6486): eaaw7293 — DNH 134 ราว 2.04–1.95 ล้านปี · Rizal et al. 2020, Nature 577: 381–385 — Ngandong 117,000–108,000 ปี — https://www.nature.com/articles/s41586-019-1863-2
- Hublin et al. 2017, Nature 546: 289–292 · Richter et al. 2017, Nature 546: 293–296 — Jebel Irhoud 315,000 ± 34,000 ปี — https://www.nature.com/articles/nature22336
- Berna et al. 2012, PNAS 109(20): E1215–E1220 · Goren-Inbar et al. 2004, Science 304: 725–727 · Ashton et al. 2025, Nature 649: 631–637 การก่อไฟที่ Barnham ราว 400,000 ปี — https://www.nature.com/articles/s41586-025-09855-6
- Snopes, "Drown and Out" — https://www.snopes.com/fact-check/drown-and-out/ · Fox Weather 2021 อ้าง D. Karcher, Purdue Extension — https://www.foxweather.com/learn/turkeys-wont-drown-in-the-rain-but-heres-why-that-myth-exists