แหล่งที่มา
ทุกตัวเลขในเล่มตรวจย้อนได้จากหน้านี้ แต่ละรายการบอกว่าข้อเท็จจริงมาจากไหน และถ้ายังมีข้อสงสัย ก็บอกไว้ตรงนั้น คำว่า เล่มนี้คำนวณเอง หมายถึงตัวเลขที่คำนวณซ้ำจากข้อมูลของแหล่งนั้น ไม่ได้ยกมาตรง ๆ แหล่งทุกแหล่งถูกเปิดอ่านระหว่างการเขียนเล่มนี้ในเดือนตุลาคม 2026 ยกเว้นที่ระบุว่าเห็นผ่านแหล่งรอง
ก่อนนกหวีด
- น้าไว อาจารย์ช้า หนังสือพิมพ์ ข่าวช้ารายวัน และบันทึกที่ประกาศว่าแต่ง เป็นของแต่งขึ้นทั้งหมด
- Generator กับ discriminator และภาพเปรียบทีมคนทำเงินปลอมกับตำรวจ — Goodfellow, I. J. et al. (2014). Generative Adversarial Nets. arXiv:1406.2661 · https://arxiv.org/abs/1406.2661
- เจ็ดเรื่องเล่าที่ตรวจแล้วไม่ผ่าน: แหล่งของแต่ละเรื่องอยู่ในบทที่ระบุ
- การจัดการตรวจไม่ทันเป็นห้าแบบ เป็นของเล่มนี้เอง เรียบเรียงจากกรณีในเล่ม ไม่ได้ยกมาจากตำรา
บทที่ 1 · ซองดินห้ามแกะ
- ซองดินที่ซูซาและสุเมเรียน ราว 3500 ปีก่อนคริสตกาล กดรอยเม็ดดินไว้ที่ผิวเพื่อให้ตรวจได้ตลอดเวลา · แผ่นดินเหนียวราว 3200 · ภาพสัญลักษณ์ราว 3100 — Schmandt-Besserat, D. The Evolution of Writing (UT Austin; ฉบับสารานุกรม Elsevier 2014) · https://sites.utexas.edu/dsb/tokens/the-evolution-of-writing/
- ข้อโต้แย้งเรื่องเม็ดดินยุคหินใหม่ — Bennison-Chapman, L. E. (2018). Reconsidering 'tokens'. Cambridge Archaeological Journal · https://doi.org/10.1017/S0959774318000513
- บทวิจารณ์หนังสือ Before Writing ในทศวรรษ 1990 (Englund, Zimansky, Michalowski และคนอื่น) — เห็นผ่านรายการอ้างอิงของ Englund (1998) Written Language & Literacy 1(2) เท่านั้น ไม่ได้อ่านตัวบทวิจารณ์ · https://benjamins.com/catalog/wll.1.2.08eng
- ตราทรงกระบอก ทำหน้าที่คล้ายลายเซ็น ใช้กว่าสามพันปี — Rakic, Y. (2018). Cylinder Seals. The Met · https://www.metmuseum.org/perspectives/cylinder-seals-tiny-treasures-that-leave-a-big-impression
- งานตรวจซองดินในห้องปฏิบัติการปี 1986 (Drilhon, Laval-Jeantet & Lahmi) และการส่องลูกดินจากอูรุกด้วย computed tomography ปี 1995 (Damerow & Meinzer, Baghdader Mitteilungen 26: 7–33) — ยืนยันว่างานมีอยู่จริงจากรายการอ้างอิงเดียวกัน ไม่ได้อ่านผล
- บทนี้จะผิดเมื่อ มีหลักฐานว่าซองดินที่ซูซาไม่ได้ใช้เก็บหลักฐานหนี้หรือการส่งมอบของ และรอยกดด้านนอกมีหน้าที่อื่น
บทที่ 2 · มงกุฎมีเงินปน
- Hiero ผู้ครอง Syracuse สั่งทำมงกุฎถวายวิหาร น้ำหนักตรง มีข่าวลือว่าเอาทองออกเติมเงิน กษัตริย์ "unacquainted with the method by which the theft might be detected" อาร์คิมิดีสอาบน้ำ วิ่งกลับบ้านไม่ได้ใส่อะไร ร้อง heureka แล้ววัดน้ำล้นด้วยก้อนทอง ก้อนเงิน และมงกุฎ (คำว่า Syracuse และขั้นตอนวัดน้ำล้น) — Vitruvius, De Architectura IX, Preface 9–12 (Gwilt transl.), LacusCurtius · https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/9*.html
- Vitruvius เขียนราว 30–20 ปีก่อนคริสตกาล อาร์คิมิดีสเสียชีวิต 212 ปีก่อนคริสตกาล ห่างราวสองร้อยปี ไม่มีเรื่องนี้ในงานของอาร์คิมิดีส (วันที่ของ Vitruvius มาจาก reference works ที่ ไม่ได้เปิดอ่าน จึงพิมพ์ว่า "ราว")
- มงกุฎเป็นของถวาย จึงต้องตรวจโดยไม่ทำลาย — Chris Rorres, Archimedes' Crown (NYU) · https://math.nyu.edu/Archimedes/Crown/CrownIntro.html
- La Bilancetta เขียนที่ Florence ปี 1586 ตีพิมพ์หลัง Galileo เสียชีวิต — Museo Galileo, Weighing Instruments · https://catalogue.museogalileo.it/indepth/WeighingInstruments.html
- Galileo: วิธีน้ำล้น "a crude thing, far from scientific precision" สงสัยว่ามีผู้แต่งเติม เสนอตาชั่งในน้ำ คานยาวอย่างน้อย 2 braccia (~117 ซม.) ลวดพันเป็นขีด นับรอบ "partly through our hearing" — Galileo, La Bilancetta (Fermi & Bernardini transl. 1961) via Rorres/NYU · https://math.nyu.edu/Archimedes/Crown/bilancetta.html
- เลขคณิตน้ำล้น (1,000 กรัม เงิน 30% ภาชนะ 20 ซม. ทอง 19.3 เงิน 10.5) และตาชั่งต่างกันราว 13 กรัม "easily detectable with ancient scales" มงกุฎ Vergina 714 กรัมเป็นวงใหญ่ที่สุดที่รู้จักจากยุคนั้น — Rorres, NYU · https://math.nyu.edu/Archimedes/Crown/CrownIntro.html
- 51.81 / 64.84 / 13.03 ลบ.ซม. → 0.415 มม. และ 0.296 มม. สำหรับ 714 กรัม — เล่มนี้คำนวณเองตามสมมติฐานของ Rorres
- Theophrastus, On Stones 45–47 (ราว 315 ปีก่อนคริสตกาล): หินทำงาน "by friction" หินใหม่จับทองผสมทองแดงได้ "and it shows how much is mixed in each stater" มาจากแม่น้ำ Tmolos ด้านรับแดดดีกว่า ความชื้นและอากาศร้อนทำให้แย่ลง — Caley & Richards transl. (Ohio State UP 1956) via ToposText · https://topostext.org/work/657
- "to a scruple" และ "never mistaken" เป็นคำของ Pliny ไม่ใช่ Theophrastus — Pliny, Natural History 33.126 (Bostock & Riley) · https://peterburk.github.io/pliny/ChaptersHtml/33.%20Book%20XXXIII.%20The%20Natural%20History%20Of%20Metals./43.%20Chap.%2043.-Touchstones%20For%20Testing%20Gold..html
บทที่ 3 · เหรียญเล็มขอบ
- Mrs Labree: งานของ Chaloner "holds touch & weight" แม่พิมพ์ "very fine ones of Chaloners making"; Chaloner "raised himself by coyning 17000 Pistols & a great number of Guineas all of silver guilt"; คนปลอมจ่ายเขา 11s บางครั้ง 10s หรือ 9s; เขาสาธิตต่อคณะกรรมการรัฐสภาว่าเหรียญขอบเฟืองเล็มและปลอมง่าย แล้วเสนอตัวคุมโรงกษาปณ์ — Newton, case summary MINT 19/1/501-2 (ก่อน 22 มี.ค. 1699), Newton & the Mint (Oxford) · https://newtonandthemint.history.ox.ac.uk/transcriptions/diplomatic/MINT00849
- เหรียญ Augustus ปลายรัชสมัย "essentially pure silver bullion"; Nero ค.ศ. 64 ราว 80% (ตำรา Walker 1976 ว่า 93%) — Butcher & Ponting · https://warwick.ac.uk/fac/arts/classics/intranets/staff/butcher/publications/butcher_ponting_complete.pdf
- antoninianus ราว 258 มีเงินราว 20% ปลายทศวรรษ 260 ไม่ถึง 5% (แหล่งชั้นรอง ไม่เห็นตารางชั้นต้น พิมพ์พร้อมคำเตือน) — The Collector · https://www.thecollector.com/inflation-third-century-crisis/
- ชื่อ Gresham's law ตั้งโดย Macleod ปี 1858; จดหมายของ Gresham ปี 1558; ใช้ได้เมื่อกฎหมายบังคับรับตามหน้าเหรียญ ยกเว้นการค้าระหว่างประเทศ (florin, ducat) — George Selgin, "Gresham's Law", EH.Net, 9 มิ.ย. 2003 · https://eh.net/encyclopedia/greshams-law/
- เหรียญค้อนรุ่นเก่าถูกเล็ม หลอม และทำใหม่เนื้อต่ำ เหรียญดีถูกเก็บหรือหลอมขายที่ Amsterdam รัฐบาลกลัวเหรียญดีไม่พอใช้ เหรียญใหม่มีขอบเฟืองพร้อมตัวอักษร; Newton เป็น Warden ฤดูใบไม้ผลิ 1696 เป็น Master ปลายปี 1699; "giant web of information" เรื่อง clippers and coiners; Chaloner "the greatest of them all" — Iliffe & Mandelbrote, Newton at the Mint, Univ. of Oxford · https://newtonandthemint.history.ox.ac.uk/newtons-london/newton-at-the-mint
- กฎหมาย 13 ม.ค. 1696 ให้หลอมและตีเหรียญเงินใหม่ทั้งประเทศ คนงานถูกสั่งให้สาบานเก็บความลับ — Newton & the Mint, The Great Recoinage · https://newtonandthemint.history.ox.ac.uk/great-recoinage/the-great-recoinage
- Blondeau คุมเครื่องจักรใหม่ เริ่มผลิต ก.พ. 1662; ขอบเฟืองและตัวอักษรกันการเล็ม; DECUS ET TUTAMEN บนขอบห้า guinea, crown, half-crown และกลับมาบนเหรียญหนึ่งปอนด์ 1983; คำสาบานรักษาไว้ถึง 1811 ทั้งที่เครื่องเคยเปิดให้ชมในปารีสและมีคนเขียนอธิบายไว้ — Royal Mint Museum, Charles II · https://www.royalmintmuseum.org.uk/journal/british-monarchs/charles-ii/
- จดหมายของ Chaloner จาก Newgate: "I have been close Prisoner 11 weeks ... I am not guilty of any Crime"; "for God Allmighty's sake do not take notions and suggestions for reall Truths. If I dye I am murtherd" — Newton Project, MINT 15/17/133 (normalised) · https://www.newtonproject.ox.ac.uk/view/texts/normalized/MINT00917
- วันประหาร 22 มี.ค. 1699 (Wikipedia William Chaloner, executedtoday, สรุป ODNB) กับ 23 มี.ค. (Wikipedia Later life of Isaac Newton) พิมพ์ทั้งสอง; ไม่ระบุวิธีประหาร
- Trial of the Pyx: บันทึกแรก 1248 (Goldsmiths') กับ "at least 1282" (Royal Mint Museum); จัดทุกปี; ถุงละ 50 เหรียญ รวมมักเกิน 50,000; ลูกขุนสาบานต่อ King's Remembrancer; ตรวจน้ำหนัก ขนาด เนื้อโลหะ เทียบ Trial plates — The Goldsmiths' Company · https://www.thegoldsmiths.co.uk/the-trial-of-the-pyx ; Royal Mint Museum · https://www.royalmintmuseum.org.uk/journal/history/trial-of-the-pyx/
- ธนบัตรหมิง 1375: "Those using counterfeit notes will be executed. Informants will receive 250 liang of silver and the entire property of the criminal."; ธนบัตรรุ่นนั้น "rife with counterfeiting" (การอ่านว่าค่าตรวจย้ายไปที่ทรัพย์ของคนปลอมเป็นของเล่มนี้) — Smarthistory, reproducing British Museum text · https://smarthistory.org/ming-banknote/
- Catherine Murphy: พิจารณาคดีที่ Old Bailey กับสามี Hugh ข้อหา coining (1788) ประหารหน้า Newgate 18 มี.ค. 1789 ผู้หญิงคนสุดท้ายในอังกฤษที่ถูกตัดสินเผา Treason Act 1790 ยกเลิก — Wikipedia (map; อ้าง The Times และ Old Bailey Online t17880910-102) · https://en.wikipedia.org/wiki/Catherine_Murphy_(counterfeiter)
บทที่ 4 · ไม้หักครึ่งเผาสภา
- บากรอยก่อนผ่าตามยาว สองซีกมีรอยชุดเดียวกัน; stock (ยาว) ของผู้ส่งเงิน foil (สั้น) ของผู้รับ; ผิวรอยผ่าประกบได้เฉพาะคู่เดิม; บากเพิ่มฝ่ายเดียว อีกซีกจะไม่มีรอย; ต้องเขียนรายละเอียดด้วยหมึก — Wikipedia, Tally stick · https://en.wikipedia.org/wiki/Tally_stick
- ความกว้างรอย: ฝ่ามือ = £1,000, นิ้วโป้ง = £100, นิ้วก้อย = £20, "a swollen barleycorn" = £1, ชิลลิงแคบกว่า, เพนนีเป็นรอยกรีดไม่ควักเนื้อไม้ — Dialogue concerning the Exchequer (ศตวรรษที่ 12) ตามที่ Clanchy, From Memory to Written Record (1979) p.125 ยกมา ผ่าน Wikipedia (มือสอง พิมพ์พร้อมคำเตือน ไม่ใส่เครื่องหมายคำพูด) · https://en.wikipedia.org/wiki/Tally_stick
- ยกเลิก 1826; ไม้ค้าง "some two cartloads"; Clerk of Works เลือกเผา "in the furnaces" แทนกองไฟกลางแจ้งหรือแจกเป็นฟืน; เพลิงไหม้ 16 ต.ค. 1834 — UK Parliament, Living Heritage: Tally Sticks · https://www.parliament.uk/about/living-heritage/building/palace/estatehistory/from-the-parliamentary-collections/fire-of-westminster/tallysticks/
- การสิ้นสุดปี 1826 ตามเงื่อนไขใน Receipt of the Exchequer Act 1783 คือการเสียชีวิตของ Exchequer Chamberlain คนสุดท้าย (แหล่งรอง พิมพ์ว่า "แหล่งรองแหล่งหนึ่ง") — Wikipedia อ้าง Rudolph Robert, "A Short History of Tallies" (1956) · https://en.wikipedia.org/wiki/Tally_stick
- Dickens, Administrative Reform, Theatre Royal Drury Lane, 27 มิ.ย. 1855: "a savage mode of keeping accounts on notched sticks"; "much as Robinson Crusoe kept his calendar on the desert island"; "it took till 1826 to get these sticks abolished"; "burnt in a stove in the House of Lords ... the two houses were reduced to ashes"; "will some day set fire to something or other" — Speeches: Literary and Social · https://dickens-literature.com/Speeches:_Literary_and_Social/14.html
- Pacioli, Summa, เวนิส 1494; ภาค "Particularis de computis et scripturis" 36 บท วิธีแบบเวนิส; ไม่ได้ใช้คำ trial balance แต่ "essentially prescribed a technique similar to a post-closing trial balance" (Chatfield & Vangermeersch 2014); ใจความบทที่ 36 ใช้เป็น gist เท่านั้น — Wikipedia, Trial balance · https://en.wikipedia.org/wiki/Trial_balance
- "do not go to sleep until debits equal credits" ไม่ใช่คำพูดตรงตัวของ Pacioli — Brammertz & Mendelowitz, "Pacioli in the computer age", GARP, 31 ม.ค. 2025 · https://www.garp.org/risk-intelligence/technology/pacioli-in-the-computer-age-250131
- สิ่งที่ trial balance จับไม่ได้: error of original entry, omission, reversal, commission, principle, compensating errors — Wikipedia, Trial balance (อ้าง AAT/BPP) · https://en.wikipedia.org/wiki/Trial_balance
- ยอดขายปลอมที่ลงครบสองฝั่งผ่าน trial balance — ตามนิยาม
บทที่ 5 · จดหมายหกร้อยปี
- เนื้อจดหมาย: ยกวัง Lateran มงกุฎ กรุงโรม และ "all the provinces, places and cities of Italy and the western regions"; "together with all our satraps, and the whole senate"; Constantinople เป็นหนึ่งในสี่ที่นั่งสำคัญ แต่ย่อหน้าหลังว่า "in the province of Byzantia ... a city should be built in our name"; ลงวันที่ "Flavius Constantine, for the fourth time, and Gallicanus ... being consuls"; อยู่ใน Decretum ของ Gratian; เชิงอรรถของ Coleman ว่า retro ใช้ในโรมช่วงปลายศตวรรษที่ 8 เป็นร่องรอยวันที่และสถานที่ — Coleman transl., Yale UP 1922, Hanover Historical Texts · https://history.hanover.edu/texts/vallapart1.html
- "almost universally accepted as genuine from the ninth to the fifteenth century"; "cited by no less than ten Popes"; Valla เขียนปี 1440 เป็นเลขานุการ Alfonso แห่ง Aragon, Sicily และ Naples ส่วนหนึ่งของการรณรงค์ต่อ Eugenius IV; Cusanus ราวเจ็ดปีก่อนใน De concordantia catholica "covered part of the same ground even better than Valla did"; ฉบับพิมพ์แรกโดย Hutten 1517; ประโยค satrap ภาษาละตินของ Valla — Coleman 1922, Project Gutenberg · https://www.gutenberg.org/files/70092/70092-h/70092-h.htm
- น่าจะแต่งศตวรรษที่ 8 (Fried เถียงว่าศตวรรษที่ 9); การพาดพิงครั้งแรกอาจเป็นจดหมาย Hadrian I ถึง Charlemagne 778; Leo IX อ้างตรงในปี 1054 ถึง Cerularius; กงสุลสมัยที่สี่ของ Constantine = 315, Gallicanus = 317 ไม่เคยร่วมกัน; ฉบับพิมพ์แรก 1506 (ขัดกับ Coleman 1517 พิมพ์ทั้งสอง); Pecock 1450–57; Baronius ยอมรับใน Annales 1588–1607 — Wikipedia, Donation of Constantine · https://en.wikipedia.org/wiki/Donation_of_Constantine
- การเรียกขุนนางโรมันชั้นสูงว่า satrap ปรากฏราวกลางศตวรรษที่ 8 (สรุปจาก Coleman p.85 n.3) — Roger Pearse · https://www.tertullian.org/rpearse/donation/donation_of_constantine.htm
- คำอธิบายว่า satrap คือผู้ปกครองมณฑลแบบเปอร์เซีย — ความรู้ทั่วไปทางศัพท์ ไม่มีแหล่งเฉพาะ
- เรื่องบริษัท "nobody to know what it is": Oldmixon 1735 pp.701–702 → Mackay 1841; ทุน £500,000 มัดจำ £2 สำนักงาน Cornhill มัดจำ 1,000 ราย (£2,000) ในห้าชั่วโมง หนีไปภาคพื้นทวีป "never heard of again"; Odlyzko: "This tale is apocryphal, but it is only a slight embellishment of some documented cases"; Daily Post 18 ธ.ค. 1719 "an extraordinary scheme for a new insurance company" ใบสิทธิ์ละหนึ่งชิลลิง ขายวันพฤหัสบดี 24 ธ.ค. สองวันต่อมาสารภาพว่าแกล้งเพื่อแสดงว่า "impose upon a credulous multitude" ง่ายแค่ไหน รับไปไม่เกิน £50 — Andrew Odlyzko, Univ. of Minnesota, rev. 11 มี.ค. 2020 · https://www-users.cse.umn.edu/~odlyzko/doc/mania17b.pdf
บทที่ 6 · หารเลขก่อนรวย
- Ponzi สัญญากำไร 50% ใน 45 วัน หรือ 100% ใน 90 วัน; Boston Post เริ่มลงข่าวชุด 26 ก.ค. 1920 และถาม Clarence W. Barron (หัวหน้า Dow Jones); คูปองที่ต้องมีราว 160 ล้านใบ เทียบที่มีจริงราว 27,000 ใบ (ตัวเลขสองตัวนี้ อ่านจากแหล่งรองที่อ้าง Mitchell Zuckoff, Ponzi's Scheme 2005; ไม่ได้เปิดหน้า Boston Post เอง) — New England Historical Society, "Charles Ponzi, the Financial Idiot Who Drove Boston Money Mad in 1920", ปรับปรุง 2026 · https://newenglandhistoricalsociety.com/charles-ponzi-the-financial-idiot-who-drove-boston-money-mad-in-1920/
- ผู้ลงทุนราว 20,000 คน เงินราว 10 ล้านดอลลาร์ (NEHS) ต่างจากราว 20 ล้านดอลลาร์ที่ผู้ลงทุนเสีย (Wikipedia อ้าง Zuckoff) จึงพิมพ์ทั้งสองแบบระบุแหล่ง; Ponzi มอบตัว ส.ค. 1920; พาดหัว NYT 13 ส.ค. 1920 "liabilities put at $7,000,000" — Wikipedia (ใช้เป็นแผนที่) อ้าง NYT 13 Aug 1920 และ Zuckoff · https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Ponzi
- Boston Post ได้ Pulitzer สาขาบริการสาธารณะ 1921 คำประกาศ "For its exposure of the operations of Charles Ponzi by a series of articles which finally led to his arrest." — The Pulitzer Prizes (Columbia University), หน้ารางวัล Boston Post 1921 · https://www.pulitzer.org/winners/boston-post
- 160,000,000 ÷ 27,000 = 5,925.9 ≈ 5,900 เท่า — การคำนวณของเล่มนี้
- 10 ธ.ค. 2008 Madoff บอกพนักงานอาวุโสสองคนว่า "basically, a giant Ponzi scheme"; ความเสียหาย "at least approximately $50 billion"; ถูกจับ 11 ธ.ค. 2008 ข้อหาฉ้อโกงหลักทรัพย์หนึ่งกระทง — US Attorney SDNY, press release 08-325, 11 Dec 2008 · https://www.justice.gov/archive/usao/nys/pressreleases/December08/madoffarrestpr.pdf
- Markopolos: "it took me about 5 minutes to figure out that he was a fraud" และ "I did about 4 hours of modeling just to prove the math"; นับสัญญา index option ใน Wall Street Journal แล้ว Madoff "several times the size of the entire marketplace", "That took about 20 minutes" — US House Financial Services subcommittee, hearing transcript, 4 Feb 2009 · https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-111hhrg48673/html/CHRG-111hhrg48673.htm
- ชื่อเต็ม Harry Markopolos นักสืบสวนการฉ้อโกงทางการเงินอิสระ; เริ่มจากหัวหน้าที่ Rampart Investment Management ขอให้ลองทำกลยุทธ์แบบ Madoff; Bernard Madoff ชื่อเต็ม — CNN Money, "Madoff whistleblower blasts SEC", 4 Feb 2009 · https://money.cnn.com/2009/02/04/news/newsmakers/madoff_whistleblower/
- บันทึก 2005 (ฉบับยื่นซ้ำ 7 พ.ย. 2005): ธงแดงเรียงเลข #1–#29; "Scenario # 2 (Highly likely) Madoff Securities is the world's largest Ponzi Scheme"; Fairfield Sentry 174 เดือนนับจาก ธ.ค. 1990 ขาดทุน 7 เดือน (4%); "No major league baseball hitter bats .960" — SEC OIG, Exhibit 0285 (Markopolos memo) · https://www.sec.gov/news/studies/2009/oig-509/exhibit-0285.pdf
- คำร้องเรียน พ.ค. 2000 (8 หน้า), มี.ค. 2001, ต.ค. 2005 (OIG นับธงแดง "approximately 30"); Markopolos เองนับการติดต่อครั้งแรกว่า พ.ค. 1999; หกเรื่องร้องเรียนระหว่าง มิ.ย. 1992–ธ.ค. 2008; ตรวจสามครั้ง สืบสวนสองครั้ง "a thorough and competent investigation or examination was never performed"; ไม่เคยยืนยันการซื้อขายกับบุคคลที่สามที่เป็นอิสระ; บันทึก DTC ได้มาจาก Madoff เอง — SEC Office of Inspector General, Report OIG-509, 31 Aug 2009 · https://www.sec.gov/files/oig-509-exec-summary.pdf ; https://www.sec.gov/news/studies/2009/oig-509.pdf
- 167 ÷ 174 = 0.960 และ 7 ÷ 174 ≈ 4% — การคำนวณของเล่มนี้; ราวแปดปีครึ่ง = พ.ค. 2000 ถึง 11 ธ.ค. 2008 (8.6 ปี) — การคำนวณของเล่มนี้
- แชร์แม่ชม้อย: พนักงานองค์การเชื้อเพลิง; เริ่ม 2525; หน่วยละรถบรรทุกน้ำมัน 160,000 บาท ผลตอบแทน 6.5% ต่อเดือน (78% ต่อปี); จ่ายตรงช่วงแรก; ปากต่อปาก; เงินคนใหม่จ่ายคนเก่า; จับ 18 ก.ค. 2528 พร้อมพวก 7 คน; ผู้เสียหายกว่า 13,000 คน; เสียหายไม่ต่ำกว่า 4,000 ล้านบาท; พิพากษา 27 ก.ค. 2532 — คมชัดลึก, 17 ต.ค. 2024 · https://www.komchadluek.net/news/crime/589360
- ผู้เสียหายกว่า 16,000 คน; ไม่พบธุรกิจน้ำมัน — Thai PBS, 11 ต.ค. 2024 · https://www.thaipbs.or.th/news/content/345237
- จำคุกคนละ 141,078 ปี โดยศาลอาญากรุงเทพฯ 27 ก.ค. 1989 นานที่สุดสำหรับคดีฉ้อโกง — Guinness World Records, "Longest prison sentence for fraud" · https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/65561-longest-prison-sentence-for-fraud
- ตัดออก: เลข 154,005 ปี (ไม่มีหน้าใดยืนยัน), เพดานโทษ 20 ปี (search summary), อ้างชื่อนายทหารยศสูง (มีใน Thai PBS แต่ตัดเพราะความยาว), ตัวเลข 10,450 บาทของคมชัดลึก (คูณผิด; ที่ถูกคือ 10,400 — ตัดเพราะความยาว)
บทที่ 7 · ถังน้ำมันไม่มีน้ำมัน
- McKesson & Robbins สินทรัพย์รวมปี 1937 = 86,556,000 ดอลลาร์; Coster (Philip Musica) ยิงตัวตาย 16 ธ.ค. 1938; Price Waterhouse ตรวจบัญชีราว 12 ปี ไม่เคยตรวจสินค้าคงคลังหรือยืนยันลูกหนี้; คืนค่าธรรมเนียม 522,400 ดอลลาร์ — TIME, "Drugs: McKesson Leaves the Court", 7 Apr 1941 · https://time.com/archive/6764820/drugs-mckesson-leaves-the-court/
- สินทรัพย์ปลอมราว 19 ล้านดอลลาร์ (สินค้าคงคลังราว 10 ล้าน + ลูกหนี้ราว 9 ล้าน ในแผนกยาดิบ) — Shinde et al., Journal of Accounting & Finance 15(1), 2015 (อ้าง Lodge 1987, Baker 2006) · http://www.na-businesspress.com/JAF/ShindeJS_Web15_1_.pdf
- ASR No. 19 (5 ธ.ค. 1940) "should have been disclosed ... if the auditors had corroborated the company's records by actual observation and independent confirmation ..."; ข้อแก้ตัวของ PW "the unbridled use of hindsight" (NYT 7 Dec 1940); AIA รับรองรายงานคณะกรรมการ พ.ค. 1939 และ SAP ฉบับแรก "Extensions of Auditing Procedure" 1939 — ให้ทดสอบสินค้าคงคลังทางกายภาพ และยืนยันลูกหนี้ "when amounts involved represented a significant proportion of current assets" (เป็นวิธีปฏิบัติมาตรฐานเมื่อมีนัยสำคัญ ไม่ใช่กฎหมาย); Niemeier ให้ตัวเลข "approximately $20 million" — PCAOB, Charles D. Niemeier, "Independent Oversight of the Auditing Profession: Lessons from U.S. History", 8 Nov 2007 · https://pcaobus.org/news-events/speeches/speech-detail/independent-oversight-of-the-auditing-profession-lessons-from-u-s-history_32
- 19 ÷ 86.6 ≈ 22% ≈ หนึ่งในห้า — การคำนวณของเล่มนี้
- Salad oil: คนของ De Angelis ปีนถัง หย่อนสายวัดมีตุ้ม แล้ว "shout down" ว่าเต็ม 90%; "Sometimes the tanks were indeed full—with water, topped by a thin slick of oil. Usually many were empty."; "connected by a jungle of pipes"; สูบน้ำมันข้ามถังช่วงสุดสัปดาห์; เงินกู้ค้ำด้วยน้ำมันสามเท่าของความจุถัง; "the bankers and brokers never bothered to check up on De Angelis' tanks"; เจ้าหนี้ "would never get together and compare their overlapping certificates"; จ่าย American Express Warehousing สูงสุด 20,000 ดอลลาร์ต่อสัปดาห์; ตลาดพัง 15 พ.ย. 1963 (วุฒิสภาเลิกถกเรื่องข้าวสาลีโซเวียต); พบน้ำมันราว 100 ล้านปอนด์ เทียบใบรับ 1.8 พันล้านปอนด์ ขาดมูลค่า 130 ล้านดอลลาร์ — TIME, "Crime: The Man Who Fooled Everybody", 4 Jun 1965 · https://time.com/archive/6833300/crime-the-man-who-fooled-everybody/
- ชื่อบริษัท Allied Crude Vegetable Oil Refining และลานถังที่ Bayonne — Wikipedia (แผนที่) · https://en.wikipedia.org/wiki/Salad_oil_scandal
- 100 ÷ 1,800 ≈ 5.6% — การคำนวณของเล่มนี้
- บันทึกคนงานลานถัง: แต่งขึ้น ข้อเท็จจริงทุกข้อมาจากแถว TIME 1965 ข้างบน (สูบน้ำมันช่วงสุดสัปดาห์, ท่อพันกันเป็นป่า, ปีนหย่อนสายวัดแล้วตะโกน 90% ให้ผู้ตรวจของ American Express, 15 พ.ย. 1963 และวุฒิสภา)
- Equity Funding: สิ้นปี 1971 ทุนประกันปลอมราว 1.3 จาก 2.2 พันล้าน; สิ้นปี 1972 ราว 2.1 จาก 3.2 พันล้าน; "Substantially all of the fictitious policies were reinsured"; "not based on a sophisticated application of data processing technology ... manually preparing fictitious journal entries"; "It would be more accurate to call it a 'computer-assisted fraud.'"; หนังสือยืนยันธนาคารส่งไป "a mail drop set up under a name similar to the bank" — AICPA, Report of the Special Committee on Equity Funding, 1975 · https://www.sechistorical.org/collection/papers/1970/1975_0101_EquityReport.pdf
- 2.1 ÷ 3.2 ≈ 66%; 31 ธ.ค. 1971 ถึง 27 มี.ค. 1973 = 15 เดือน; 6 ถึง 27 มี.ค. 1973 = 21 วัน — การคำนวณของเล่มนี้
- Seidman & Seidman สุ่ม 2,000 กรมธรรม์ คนในรันตัวอย่างใหม่สลับชื่อ; Levin ห้ามส่งคำยืนยันถึงผู้ถือกรมธรรม์ เพราะจะ "upset the salesmen"; โทรหา 35 "policyholders" ยืนยันได้ 6 — Fortune, Wyndham Robertson, "Those daring young con men of Equity Funding", Aug 1973 · https://fortune.com/article/those-daring-young-con-men-of-equity-funding
- Ronald Secrist อดีตผู้บริหาร เล่าให้ Raymond Dirks (นักวิเคราะห์หลักทรัพย์บริษัทประกัน) วันที่ 6 มี.ค. (เสียงข้างมาก; ฝ่ายค้านและ Fortune ว่า 7 มี.ค.); Dirks ไปลอสแอนเจลิส; William Blundell หัวหน้าสำนัก WSJ ลอสแอนเจลิส "did not believe, however, that such a massive fraud could go undetected and declined to write the story"; NYSE หยุดซื้อขาย 27 มี.ค. — US Supreme Court, Dirks v. SEC, 463 U.S. 646 (1983) (ชื่อเต็ม Raymond Dirks / Ronald Secrist และบทบาท) · https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/463/646
- ตัดออก: 64,000/97,000 กรมธรรม์ (UNVERIFIED), "generated by computer" (CORRECTED), โทษจำคุก De Angelis (Time ว่า 10 ปี, NYT ว่า 20 ปี ไม่ได้เปิด), "Field Warehousing" (ไม่พบในแหล่งที่เปิด)
บทที่ 8 · โทรเลขจริงเกินเชื่อ
- โทรเลขลงวันที่ 16 ม.ค. 1917 หน้าแรกเป็นตัวเลข (130, 13042, 13401, 8501); ห้อง 40 ดักได้ตอนผ่านสถานีถ่ายทอดทางตะวันตกสุดของอังกฤษ; เยอรมนีถูกตัดสายแอตแลนติก; Wilson ยอมให้ Bernstorff ใช้สายของกระทรวงต่างประเทศเพื่อเรื่องสันติภาพ และ Bernstorff สัญญาว่าจะส่งแต่ข้อเสนอสันติภาพ; เส้นทางสถานทูตสหรัฐฯ ในเบอร์ลิน → โคเปนเฮเกน → ลอนดอน → วอชิงตัน; ได้รับ 17 ม.ค. ส่ง Bernstorff 18 ม.ค. ส่งต่อเม็กซิโก 19 ม.ค.; เนื้อความถอดแล้ว (สงครามเรือดำน้ำ 1 ก.พ., พันธมิตรกับเม็กซิโก, "reconquer the lost territory in Texas, New Mexico, and Arizona", ชวนญี่ปุ่น); Hall ต้องส่งข่าว "without divulging the fact that the British had been intercepting messages sent over American cable wires"; สำเนาที่ทำการโทรเลขเม็กซิโกซิตีต่างเล็กน้อยตรงวันที่ ที่อยู่ ลายเซ็น; 10 ก.พ. 1917 "Mr. H" ติดสินบนได้สำเนา; Balfour ให้ Page ดู 23 ก.พ.; Page เขียน "somewhat untruthfully"; 27 ก.พ. Lansing ให้ Wilson ดูต้นฉบับรหัสที่ผ่านสายกระทรวง; พาดหัว NYT 1 มี.ค.; Lodge ตั้งคำถามความแท้; หลายคนเชื่อว่าอังกฤษแต่ง; คำพูด Tillman ("holy water"); 3 มี.ค. Zimmermann "admitted to having been the actual author" และ "surprised everyone"; ประกาศสงคราม 6 เม.ย. 1917; Carranza ปฏิเสธหลังคณะทหารพิจารณา; Terauchi ปฏิเสธ "indignant and categorical refusal" — Jay Bellamy, "The Zimmermann Telegram", Prologue (US National Archives) 48(4), Winter 2016 · https://www.archives.gov/publications/prologue/2016/winter/zimmermann-telegram
- ลายเซ็นของ Zimmermann เป็นกลุ่มรหัส 97556; คำของ Page 24 ก.พ. 1917 "Early in the war, the British Government obtained possession of a copy of the German cipher code ... and have made it their business to obtain copies of Bernstorff's cipher telegrams to Mexico" และ "The copies of this and other telegrams were not obtained in Washington but were bought in Mexico." — US Department of State, FRUS 1917 Supplement 1, doc. 158 (Page to Lansing, 24 Feb 1917) · https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1917Supp01v01/d158
- สหรัฐฯ เพิ่งรู้ในทศวรรษ 1930 ว่าอังกฤษอ่านโทรเลขของตน — CIA, Studies in Intelligence 57(2), Jun 2013 (บทวิจารณ์หนังสือของ Boghardt) · https://www.cia.gov/resources/csi/static/The-Zimmermann-Telegram.pdf
- 17 ม.ค. ถึง 1 มี.ค. 1917 = 43 วัน ≈ หกสัปดาห์; 1–3 มี.ค. = สองวัน — การคำนวณของเล่มนี้
- ไม่พิมพ์ในเครื่องหมายคำพูด: "I cannot deny it. It is true."
บทที่ 9 · ศพ ขนตา และแบงก์ไร้ที่ติ
- นักโทษชาวยิว 142 คน; ทดสอบผ่านสายลับในสวิตเซอร์แลนด์ "After the Bank of England matched the serial numbers, the bills were found to be genuine"; มูลค่าหน้าตั๋ว "over 135 million pounds" ตามสถิติที่เก็บไว้อย่างลับ; วางแผนตั้งแต่ 1939 ในชื่อ Operation Andreas — Sachsenhausen Memorial and Museum, "A genuine forgery" · https://www.sachsenhausen-sbg.de/en/collection-and-research/objects-in-focus/a-genuine-forgery/
- เริ่มปี 1940 (ตามธนาคาร); เปลี่ยนชื่อเป็น Operation Bernhard ปี 1942 ตามพันตรี SS Bernhard Krüger; เครื่องหมายลับราว 150 จุด; แม่พิมพ์ 5/10/20/50 ปอนด์; ทำให้เก่าด้วยการถู พับ มือเปื้อน; "indistinguishable to the eye"; ใช้เลขชุดของธนบัตรจริงซ้ำ; ปี 1943 ใบแรกผ่านธนาคารอังกฤษในโมร็อกโก เสมียนพบเลขถูกบันทึก "paid" ในสมุดปกหนังของธนบัตรที่ถอนคืน; ถอนธนบัตร "higher than £5"; £10 กลับมาปี 1964, £20 ปี 1970, £50 ปี 1981 — Bank of England Museum, "Operation Bernhard", 26 Jan 2024 · https://www.bankofengland.co.uk/museum/online-collections/blog/operation-bernhard
- Mincemeat: ชายไร้บ้านที่ทำงานรับจ้าง เสียชีวิตหลังกลืนยาเบื่อหนู; ตัวตน William Martin, Royal Marines; เป้าหมายปลอม กรีซและซาร์ดิเนีย ซิซิลีเป็นการหลอก; HMS Seraph เช้ามืด 30 เม.ย. 1943 ราวหนึ่งไมล์จากฝั่งสเปน; ชาวประมงพบวันเดียวกัน; ฝังที่ Huelva อย่างสมเกียรติทหาร 2 พ.ค.; เยอรมนีส่งทหารไปซาร์ดิเนียเพิ่มเป็นสองเท่า ย้ายกองพลไปกรีซและบอลข่าน; บุกซิซิลี 9 ก.ค. 1943 "proved a huge surprise" — Imperial War Museums, "The War On Paper: Operation Mincemeat" · https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/intelligence/the-war-on-paper-operation-mincemeat
- ชื่อ Glyndwr Michael; การทดสอบขนตา (ม้วนจดหมายชื้นรอบแท่งดึงออกระหว่างฝากับตัวซอง ไม่แตะตราครั่ง ถ่ายรูป คืน 11 พ.ค. ขนตาหาย เส้นใยช้ำ กระดาษแห้งเป็นรูปม้วน); Ultra decrypt 14 พ.ค. — Wikipedia (แผนที่) อ้าง Denis Smyth, Deathly Deception (2010) หน้า 216–217 และ Ben Macintyre, Operation Mincemeat (2010) จึงพิมพ์ว่า "ตามที่นักประวัติศาสตร์บันทึกไว้" · https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Mincemeat
- Enigma: 60 × 150,738,274,937,250 × 17,576 = 158,962,555,217,826,360,000 ≈ 1.59 × 10²⁰; 60 × 17,576 = 1,054,560 — การคำนวณของเล่มนี้
- 1.59 × 10²⁰ ÷ 10⁶ ต่อวินาที ≈ 5.0 ล้านปี; 18–20 นาที ÷ 17,576 ≈ 0.06–0.07 วินาทีต่อตำแหน่ง; 60 ÷ 3 = 20 รอบ × 18–20 นาที = 6–6.7 ชั่วโมง — การคำนวณของเล่มนี้
- crib ตัดเหลือ "a little over one million" โดยไม่ต้องรู้แผงปลั๊ก; สมมติฐานผิดให้ความขัดแย้ง; Turing, Treatise on Enigma ตามที่ Carter ยก "all the conclusions that can be drawn will then be false, and those that remain will stand out clearly as possible correct hypotheses."; หยุดหลอกราว 4 ครั้งต่อลำดับจานหมุน; เครื่องตรวจแยกต่างหากตรวจทุกจุดหยุด; หนึ่งรอบ 17,576 ตำแหน่งราว 18 นาที; เครื่องหนึ่งรันสามลำดับพร้อมกัน; สร้างกว่า 200 เครื่อง; ช่วงพีคถอดได้ราว 4,000 ข้อความต่อวัน — Frank Carter (Bletchley Park Trust), "The Turing Bombe", Rutherford Journal · https://www.rutherfordjournal.org/article030108.html
- ราว 20 นาทีต่อหนึ่งลำดับจานหมุน (Alexander c.1945) — Wikipedia (แผนที่) · https://en.wikipedia.org/wiki/Bombe
- บันทึกคนเฝ้าเครื่อง bombe: แต่งขึ้น ไม่ระบุเพศ ข้อเท็จจริงทุกข้อมาจากแถว Carter ข้างบน (เมนู/คำเดา, 17,576 ตำแหน่งราว 18 นาที, หยุดหลอกราวสี่ครั้ง, เครื่องตรวจ, ราว 4,000 ข้อความต่อวันช่วงพีค)
- ไม่พิมพ์: คำพูด Hollis "rod, line and sinker" (ไม่ได้เปิดต้นฉบับ), คำของ Hitler ตามบันทึก Dönitz (ไม่ได้เปิดต้นฉบับ), ตัวเลข "103 sextillion" ของ Bletchley Park Trust (คำนวณซ้ำไม่ได้), วันติดตั้ง bombe เครื่องแรก (แหล่งรอง), ข่าวลือ £700 ล้านที่ทะเลสาบ Toplitz (ตัดเพราะความยาว), แผงทแยงของ Welchman (ตัดเพราะความยาว)
บทที่ 10 · นาฬิกาที่ระเบิดตั้งให้
- จดหมายฉบับแรกของ Dawson ถึง Smith Woodward 14 ก.พ. 1912 ประกาศต่อ Geological Society ธ.ค. 1912 ของจริงถูกล็อกไว้ ให้ดูแค่แบบหล่อ ถ้าไม่มีสงครามโลกครั้งที่หนึ่งห้าปีจะจับได้เร็วกว่า วิธีปลอมเดียวกันทุกชิ้น "Whether Dawson acted alone is uncertain" และ "was not a trained conservator" — De Groote et al., New genetic and morphological evidence suggests a single hoaxer created 'Piltdown man', Royal Society Open Science 3:160328, 2016 · https://kar.kent.ac.uk/56777/1/De%20Groote%20et%20al_2016_RS_New%20genetic%20and%20morphological%20evidence%20suggests%20a%20single%20hoaxer%20created%20Piltdown%20man.pdf
- ฟลูออรีนปี 1949 (Oakley) "only 50,000 years old at most" กะโหลกกับขากรรไกรคนละชนิด ฟันถูกตะไบ ผลปี 1953 การย้อมสีประกาศปี 1955 — Natural History Museum, Piltdown Man (library page) และ Charles Dawson the likely fraudster, 10 ส.ค. 2016 · https://www.nhm.ac.uk/our-science/services/library/collections/piltdown-man.html · https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2016/august/piltdown-man-charles-dawson-likely-fraudster.html
- Boijmans ซื้อ The Men at Emmaus ปี 1937 "right under the nose of the Rijksmuseum" — Museum Boijmans Van Beuningen, collection page · https://www.boijmans.nl/en/collection/artworks/101464/the-men-at-emmaus
- ใบรับรองจาก Bredius บทความใน Burlington ขังหกสัปดาห์แล้วสารภาพ "No one believed this" ผ้าใบเก่าที่ขูดภาพออก เรซิน phenol-formaldehyde "peculiar to this age of plastics" ไม่ได้วาดภาพทดสอบจนเสร็จ ข้อหาเปลี่ยน ก.ย. 1945 "it is easy to be wise after the event" — J. Richardson, New Statesman, 1 เม.ย. 1950 (republished 26 ม.ค. 2021) · https://www.newstatesman.com/archive/2021/01/ns-archive-van-meegeren-affair
- วาดภาพพระคริสต์ท่ามกลางอาลักษณ์ต่อหน้าพยานหลายคน ด้วยวัสดุที่ทางการจัดให้ — Rijksmuseum, ภาพถ่าย ANEFO ต.ค. 1945 (RP-F-2005-10) · https://www.rijksmuseum.nl/en/collection/object/Han-van-Meegeren-werkend-aan-Christus-temidden-van-de-schriftgeleerden-om-te-bewijzen-dat-hij-de-Emmausgangers-van-Johannes-Vermeer-had-vervalst-Amsterdam--0e917ba1a8b3398a8af9ee009ccca8df
- คณะกรรมการของ Coremans เอกซเรย์ — RKD, Counting Vermeer 2.3 · https://countingvermeer.rkdstudies.nl/2-the-use-of-x-radiographs-in-the-study-of-paintings/23-forgeries-of-vermeer-paintings/
- จำคุกหนึ่งปีในปี 1947 เสียชีวิต 30 ธ.ค. 1947 ราวสองเดือนหลังคำพิพากษา — Britannica, Han van Meegeren · https://www.britannica.com/biography/Han-van-Meegeren
- Stern 22 เม.ย. 1983 หกสิบเล่ม แถลงข่าว 25 เม.ย. Henke ยืมสามเล่ม คำตัดสินตรงกันเช้า 2 พ.ค. ("plumpe Fälschung" ปก ด้ายเย็บ กระดาษ หมึก) แถลง 6 พ.ค. 15:00 "kann keine Authentizität zugesprochen werden" หอจดหมายเหตุเห็นแค่ 12 แผ่น BKA 29 มี.ค. 1983 สารฟอกขาวหลังสงคราม — Bundesarchiv (T. Herrmann, M. Lange), Pressekonferenz des Bundesarchivs zu Hitler-Tagebüchern และ Chronologie (ตาม J. Henke 1989) · https://www.bundesarchiv.de/themen-entdecken/online-entdecken/geschichtsgalerien/pressekonferenz-des-bundesarchivs-zu-hitler-tagebuechern/ · https://www.bundesarchiv.de/assets/bundesarchiv/de/Downloads/PDFs_Geschichtsgalerie/Chronologie_Hitler-Tagebuecher.pdf
- Trevor-Roper "satisfied that the diaries are authentic" (The Times 23 เม.ย.) แล้วถอย "a misunderstanding" — Washington Post, Historian Now Questioning Hitler Diaries' Authenticity, 26 เม.ย. 1983 · https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1983/04/26/historian-now-questioning-hitler-diaries-authenticity/8b6a8ef9-1102-405f-8f6a-4fdfa1a90862/
- Kujau ถูกตัดสินจำคุกสี่ปี — ABC News Australia, 26 พ.ค. 2023 · https://www.abc.net.au/news/2023-05-26/fake-hitler-diaries-published-by-stern-in-1983-media-scandal/102367442 ; Kujau ปลอมระหว่าง 1981–83 — Britannica (ตาม )
- การทดลองระเบิดส่วนใหญ่ 1952–1963 ยอดปี 1963 สูงกว่าธรรมชาติเกือบ 100% ซีกโลกใต้ช้ากว่า 1–2 ปี — I. Hajdas และ Q. Hua, Bomb 14C: a tracer and time marker of the mid-20th century, EGU Climate blog, 14 ก.ค. 2021 · https://blogs.egu.eu/divisions/cl/2021/07/14/bomb-14c-a-tracer-and-time-marker-of-the-mid-20th-century/
- ภาพ "Sarah Honn" ปี 1866 ตัวอย่างสีไม่ถึง 200 ไมโครกรัม เมล็ดเก็บเกี่ยว 1958–61 หรือ 1983–89 Trotter สารภาพในศาล "This case study allows us to validate our method" — ETH Zurich, Exposing modern forgers, 3 มิ.ย. 2019 (งาน PNAS ของ Hendriks et al. ไม่ได้เปิด) · https://ethz.ch/en/news-and-events/eth-news/news/2019/06/exposing-modern-forgers.html
- ขวดก่อนปี 1952 ไม่มี Cs-137 วัดผ่านขวดโดยไม่เปิด — Pravikoff และ Hubert, CNRS/Univ. Bordeaux, arXiv 1807.04340, 2018 · https://arxiv.org/pdf/1807.04340
- Koch ซื้อสี่ขวดราวครึ่งล้านดอลลาร์ วัดใต้เทือกเขาแอลป์ไม่พบซีเซียม พิสูจน์ไม่ได้ว่าเก่าถึง Jefferson ช่างในเยอรมนีใช้เครื่องมือหมอฟันสมัยใหม่ — NPR (via KPBS), How Atomic Particles Became The Smoking Gun In ..., 2 มิ.ย. 2014 · https://www.kpbs.org/news/2014/06/02/how-atomic-particles-became-the-smoking-gun-in
- Ponsot ได้อีเมล เม.ย. 2008 "an appellation that we started in 1982" "this cannot exist. It's obvious." ถึงห้องประมูลหลังเริ่มสิบนาที Acker Merrall & Condit ถอน — Chris Mercer, Decanter (รายงานการพิจารณาคดีวันที่สี่), 13 ธ.ค. 2013 (อ้างตาม )
- อย่างน้อย 84 ขวด ราว 600,000 ดอลลาร์ เบอร์สายการบินกับห้างในจาการ์ตา จับ 8 มี.ค. 2012 — US Attorney SDNY / FBI, 8 มี.ค. 2012 · https://www.fbi.gov/newyork/press-releases/2012/manhattan-u.s.-attorney-and-fbi-assistant-director-in-charge-announce-charges-against-wine-dealer-for-multi-million-dollar-fraud-schemes
- ลูกขุนตัดสินว่าผิด 18 ธ.ค. 2013 — SDNY, 18 ธ.ค. 2013 · https://www.justice.gov/archive/usao/nys/pressreleases/December13/RudyKurniawanVerdict.php
- จำคุกสิบปี 7 ส.ค. 2014 — SDNY, 7 ส.ค. 2014 · https://www.justice.gov/archive/usao/nys/pressreleases/August14/RudyKurniawanSentencing.php
- สกอร์บอร์ด: 41 ปี (ธ.ค. 1912 ถึง 1953) 4 ปี (1949 ถึง 1953) 14 วัน (22 เม.ย. ถึง 6 พ.ค. 1983) 7 วัน (25 เม.ย. ถึง 2 พ.ค. 1983) — เล่มนี้คำนวณจากวันที่ในแถวข้างบน
บทที่ 11 · เครื่องตรวจที่ตรวจอะไรไม่ได้
- ปี 1921 John A. Larson นักศึกษาแพทย์ที่ UC Berkeley ประกอบเครื่องจับเท็จเครื่องแรกของอเมริกาให้ August Vollmer หัวหน้าตำรวจเบิร์กลีย์ — Bancroft Library, UC Berkeley, finding aid BANC MSS 78/160 cz (2005) · https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt0s20177h
- "well above chance, though well below perfection" · ความแม่นยำ "insufficient to justify reliance on its use in employee security screening in federal agencies" · งานภาคสนามที่ตรงกับการคัดกรองมีชิ้นเดียวและมีจุดบกพร่อง · "no serious effort in the U.S. government to develop the scientific basis" · "raised prominently for decades" · "utility derives from beliefs about the procedure's validity, which are distinct from actual validity" · ไม่มีการตรวจขั้นที่สอง · ตาราง S-1 (10,000 คน สายลับ 10 คน 1,606 ไม่ผ่าน = 8 + 1,598 · 41 ไม่ผ่าน = 2 + 39 จัดถูกเกิน 99.5%) — National Research Council, The Polygraph and Lie Detection, Executive Summary, National Academies Press, 2003 (doi 10.17226/10420) · https://www.nationalacademies.org/read/10420/chapter/2
- 8 ÷ 1,606 ≈ 0.5% · 1,598 ÷ 9,990 ≈ 16% · 1,598 ÷ 8 ≈ 200 — เล่มนี้คำนวณเองจากตาราง S-1
- 82 ปี (1921 ถึง 2003) — เล่มนี้คำนวณจากสองวันที่ ไม่ได้อ้างว่ารายงานปี 2003 เป็นการทบทวนครั้งแรก
- Global Technical เริ่มขาย GT200 ปี 2001 · 2548–2552 หกหน่วยงานซื้อและนำเข้า 836 เครื่อง 759.14 ล้านบาท (หนังสือ สตง. ผ่านสำนักข่าวอิศรา) · กองทัพบก 12 สัญญา 757 เครื่อง 683.9 ล้านบาท — THE STANDARD, 6 มิ.ย. 2022 · https://thestandard.co/gt200-history/
- กองทัพบกเป็นผู้ซื้อรายใหญ่ที่สุด · คุณหญิงพรทิพย์ชวนนักวิชาการลงพื้นที่ 28 ม.ค. 2010 · 16 ก.พ. 2010 สั่งทุกหน่วยงานหยุดซื้อ · คำกล่าวของ พล.อ.อนุพงษ์ "ใช้ได้จริง จากประสบการณ์ทั้งหมด 300 กว่าครั้ง" — THE MATTER, 10 มี.ค. 2023 · https://thematter.co/brief/198804/198804
- ทดสอบวันอาทิตย์ 14 ก.พ. 2010 ที่บ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร 20 รอบ กล่องสี่ใบ C4 หนึ่งใบ ถูก 4 จาก 20 คำแถลงของนายกรัฐมนตรี 16 ก.พ. 2010 เกณฑ์ผิดได้ 1% ต้องถูก 11 ครั้ง — บัญชา ธนบุญสมบัติ (สวทช.), สารคดี ฉบับที่ 302 เม.ย. 2010 (เว็บ 17 ก.ค. 2012) · https://www.sarakadee.com/2012/07/17/gt200/
- P(ถูก ≤ 4 จาก 20 เมื่อ p = 0.25) ≈ 41.5% · P(≥ 11) ≈ 0.39% — เล่มนี้คำนวณซ้ำด้วยการแจกแจงทวินาม ตรงกับตารางในบทความสารคดี (ตัวเลขแรกไม่ได้พิมพ์ในบท)
- Gary Bolton จำคุกเจ็ดปี ศาล Old Bailey ผู้พิพากษา Richard Hone "worked no better than random chance" ต้นทุนต่ำกว่า 7.85 ดอลลาร์ ขาย 3,900–15,700 ดอลลาร์ "still being used in Thailand, the court was told" James McCormick (ADE 651) จำคุกสิบปีในเดือน พ.ค. 2013 — Al Jazeera, Briton jailed for selling fake bomb detectors, 20 ส.ค. 2013 · https://www.aljazeera.com/news/2013/8/20/briton-jailed-for-selling-fake-bomb-detectors
- ศาลปกครองกลาง 1 ก.ย. 2021 วินิจฉัยว่า GT200 เป็น "สินค้าไม่มีคุณภาพ" — THE MATTER, 10 มี.ค. 2023 และ THE STANDARD, 6 มิ.ย. 2022 (ลิงก์ข้างบน)
- สกอร์บอร์ด: ราว 5 ปีของการซื้อ (2005–2009) ทดสอบ 1 วัน (14 ก.พ. 2010) และในเนื้อบท 19 วันจากคำชวน 28 ม.ค. ถึงคำแถลง 16 ก.พ. 2010 — เล่มนี้คำนวณจากวันที่ในแถวข้างบน
บทที่ 12 · บอกหมดแต่ไม่มีใครอ่าน
- "Open Secrets: Enron, Intelligence, and the Perils of Too Much Information" The New Yorker ฉบับ 8 ม.ค. 2007 · คำพูดของ Treverton ตามที่ Gladwell ยกมา ("puzzle" / "too much") · "It didn't; it disclosed them." · S.P.E. ราวสามพันแห่ง แต่ละแห่ง "probably ran in excess of a thousand pages" (การประมาณของ Gladwell เอง) — ตัวบทความเปิดไม่ได้ (newyorker.com ถูกบล็อก) เห็นผ่านบทความที่ยกอ้าง: 3 Quarks Daily, 3 ม.ค. 2007 · https://3quarksdaily.com/3quarksdaily/2007/01/enron_intellige.html ; RealClearInvestigations, 7 ต.ค. 2018 · https://www.realclearinvestigations.com/articles/2018/10/04/investigative_classics_the_musky_mystery_of_enron_malcolm_gladwell_new_yorker_2007.html
- นักศึกษาหกคน ฤดูใบไม้ผลิ 1998 วิชาของ Charles Lee ราวหกสัปดาห์ Sell ที่ราคา 48 ดอลลาร์ Beneish model · Lee: "All the facts were hiding in plain sight ... it was no real mystery." · ตาม WSJ นักวิเคราะห์ 15 จาก 17 คนให้ซื้อหกสัปดาห์ก่อนล้มละลาย — The Cornell Daily Sun, Business School Students Caught Enron Early, 29 ม.ค. 2007 · https://www.cornellsun.com/article/2007/01/business-school-students-caught-enron-early ; รายละเอียดรายงานตามที่ Gladwell เขียน ผ่าน Bayesian Heresy, ม.ค. 2007 · https://bayesianheresy.blogspot.com/2007/01/malcolm-gladwell-on-enron.html
- "Do you have a year?" (Ralph Pellecchia, Fitch) · "If you figure it out, let me know" (Todd Shipman, S&P) · Fastow: "We don't want anyone to know what's on those books." — Bethany McLean, Is Enron Overpriced?, Fortune, 5 มี.ค. 2001 (CNN Money repost 13 ม.ค. 2006) · https://money.cnn.com/2006/01/13/news/companies/enronoriginal_fortune/index.htm
- "Enron filed inaccurate financial statements from 1997 through 2001" · กำไรสุทธิถูกตัด 28, 133, 248, 99 ล้านดอลลาร์ จาก 105, 703, 893, 979 ล้าน · ข้อความ "obtuse" และ "an effort to avoid disclosing Fastow's financial interest ... to disguise their substance and import" (summary หน้า 17) · 16 ต.ค. 2001 — Special Investigative Committee of the Board of Directors of Enron Corp. (Powers Report), 1 ก.พ. 2002 · http://picker.uchicago.edu/Enron/PowersReport(2-2-02).pdf
- 508 ÷ 2,680 ≈ 19% — เล่มนี้คำนวณเองจากตัวเลขรายปีในรายงานข้างบน
- Fastow รับสารภาพสองกระทงข้อหาสมคบ 14 ม.ค. 2004 — US DOJ, 14 ม.ค. 2004 · https://www.justice.gov/archive/opa/pr/2004/January/04_crm_019.htm
- Skilling ผิด 19 จาก 28 กระทง Lay ผิดทุกกระทง 25 พ.ค. 2006 — US DOJ, 25 พ.ค. 2006 · https://www.justice.gov/archive/opa/pr/2006/May/06_crm_328.html ; การยกคำตัดสินของ Lay หลังเสียชีวิต (17 ต.ค. 2006) มาจากสรุปข่าว ไม่ได้เปิดหน้าต้นทาง จึงพิมพ์ว่า "ตามรายงานข่าว"
- Arthur Andersen LLP v. United States, 544 U.S. 696, 31 พ.ค. 2005 กลับคำพิพากษาเพราะคำชี้แนะต่อลูกขุน — เห็นจากสรุปคำพิพากษา ไม่ได้อ่านตัวคำพิพากษา · https://www.law.cornell.edu/supct/cert/04-368
- คำตัดสินที่ยุติธรรม (ล้มเพราะความเชื่อมั่นและสภาพคล่องหลัง 16 ต.ค. 2001)
- "around 200 pages, on average, for an RMBS investor. But an investor in a CDO2 would need to read in excess of 1 billion pages" · ตาราง 2 (300 / 300 / 200 หน้า, 125, 150, 30,300, 1,125,000,300) — Andrew G Haldane, Rethinking the Financial Network, Bank of England, 28 เม.ย. 2009 · https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/speech/2009/rethinking-the-financial-network.pdf
- 125 × (300 + 150 × 200) + 300 = 3,787,800 หน้า มั่นใจ 85% ว่าตารางพลาด — เล่มนี้คำนวณเอง
- Buffett: "Too often, I've been unable to decipher just what is being said or, worse yet, had to conclude that nothing was being said." · "I suspect that a less-than-scrupulous issuer doesn't want us to understand ..." · Rule 421(d) ครอบคลุมแค่หน้าปก บทสรุป ปัจจัยเสี่ยง (Release 33-7497, 28 ม.ค. 1998) — US SEC, A Plain English Handbook, ส.ค. 1998 · https://www.sec.gov/pdf/handbook.pdf
- Swift, The Examiner, 9 พ.ย. 1710 ข้อความยาว (ฉบับ Scott) "Falsehood flies, and truth comes limping after it ... after the patient is dead." — ourcivilisation.com (Scott edition) · https://www.ourcivilisation.com/smartboard/shop/swift/examiner/chap14.htm ; วันที่ตาม Fred Shapiro, Freakonomics, 7 เม.ย. 2011 · https://freakonomics.com/2011/04/quotes-uncovered-how-lies-travel/ (เลขฉบับยังเถียงกัน จึงไม่พิมพ์)
- Brandolini ทวีต 11 ม.ค. 2013 (status 289635060758507521) ถ้อยคำไม่ได้เห็นตัวจริง จึงเล่าโดยไม่มีเครื่องหมายคำพูด — Wikipedia (ใช้เป็นแผนที่) · https://en.wikipedia.org/wiki/Brandolini%27s_law
- Gish gallop ตั้งชื่อปี 1994 โดย Eugenie Scott ตามชื่อ Duane Gish · "you spew out a ton of information, accurate or not, that your opponent has no possibility of refuting in the time available." — NCSE, 20 ก.ค. 2023 · https://ncse.ngo/ncse-and-gish-gallop-los-angeles-times ; wordorigins.org, 29 มิ.ย. 2024 · https://www.wordorigins.org/big-list-entries/gish-gallop
- ย่อหน้ารวมสี่แบบอ้างเรื่องที่บทก่อนหน้าเล่าแล้ว: Hiero · Chaloner "holds touch & weight" · Madoff ห้านาที แปดปีครึ่ง · ถังที่ Bayonne "shout down"
- สกอร์บอร์ด: งบไม่ถูกต้อง 1997–2001 (Powers Report) · นักศึกษาหกคน หกสัปดาห์ 1998 (Cornell Sun) · "ราวสามปีครึ่ง" จากฤดูใบไม้ผลิ 1998 ถึงฤดูใบไม้ร่วง 2001 — เล่มนี้คำนวณเอง
บทที่ 13 · ตรวจจนจักรวาลดับ
- P vs NP: คำอธิบายของ Clay ตัวอย่างหอพัก 100 จาก 400 คน ("มากกว่าจำนวนอะตอมในจักรวาลที่รู้จัก") Cook กับ Levin ตั้งแยกกันปี 1971 และหน้าเว็บยังติดป้าย Unsolved ในปี 2026 — Clay Mathematics Institute, "P vs NP", หน้าเว็บ (footer 2026) · https://www.claymath.org/millennium/p-vs-np/
- รางวัล Millennium ประกาศปี 2000 ข้อละหนึ่งล้านดอลลาร์ — Clay Mathematics Institute, "The Millennium Prize Problems" · https://www.claymath.org/millennium-problems/
- อายุจักรวาลราว 13,800 ล้านปี — Planck Collaboration, "Planck 2018 results. VI. Cosmological parameters", A&A 641, A6 (2020) · https://arxiv.org/abs/1807.06209
- 2¹²⁸ ≈ 3.4 × 10³⁸ ที่ 10¹⁸ ครั้งต่อวินาที ≈ 1.08 × 10¹³ ปี ≈ 782 เท่าของอายุจักรวาล — การคำนวณของเล่มนี้
- Enigma ค่าตั้งราว 1.59 × 10²⁰ และ crib ที่ทำให้เครื่อง bombe ค้นทัน — Frank Carter (Bletchley Park Trust), "The Turing bombe", Rutherford Journal · https://www.rutherfordjournal.org/article030108.html
- CDO ที่วางกับดัก planted dense subgraph "no simple way to prove the absence" แบบจำลองที่ "highly simplified" ข้อสันนิษฐานที่แคบกว่า P ≠ NP ผู้ซื้อพิสูจน์ไม่ได้ว่าผู้ขายแทรกแซง และมีแบบที่วางกับดักไม่ได้ในแบบจำลองง่าย — Arora, Barak, Brunnermeier & Ge, "Computational Complexity and Information Asymmetry in Financial Products", ICS 2010; CACM 54(5), May 2011 · http://www.ncmis.cas.cn/kxcb/jclyzs/201104/P020250314441120994875.pdf
- 30 เมือง = 29!/2 ≈ 4.42 × 10³⁰ เส้นทางวน — การคำนวณของเล่มนี้ (ภาพประกอบ ไม่ใช่ทฤษฎีบท)
- Turing 1936 พิสูจน์ว่าปัญหาการตัดสินใจข้อหนึ่งตัดสินไม่ได้ ชื่อ halting problem มาทีหลัง — A. M. Turing, "On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem", Proc. London Math. Soc. (2) 42, 1936–37 · เห็นเพียงรายการบรรณานุกรม
- Rice's theorem — H. G. Rice, "Classes of recursively enumerable sets and their decision problems", Trans. AMS 74, 1953, 358–366 · https://www.ams.org/journals/tran/1953-074-02/S0002-9947-1953-0053041-6/S0002-9947-1953-0053041-6.pdf
- ระบบสัจพจน์ N bit รับรอง Kolmogorov complexity ได้ไม่เกิน N + ค่าคงที่ — G. J. Chaitin, "Information-Theoretic Limitations of Formal Systems", J. ACM 21(3), July 1974 · https://dl.acm.org/doi/10.1145/321832.321839
- กาน้ำชาของ Russell (ถ้อยคำตรง) นิตยสาร Illustrated ขอเขียนต้นปี 1952 ต้นฉบับลงวันที่ 5 มี.ค. 1952 คำชม "most interesting and highly readable" และ "remains a mystery" — Bertrand Russell, "Is There a God?", Collected Papers vol. 11, paper 69, McMaster Bertrand Russell Research Centre · https://russell.humanities.mcmaster.ca/wp-content/uploads/2025/04/11-69.pdf
บทที่ 14 · บทพิสูจน์ที่ไม่มีใครอ่านจบ
- Wiles ประกาศ 23 มิ.ย. 1993 ที่ Isaac Newton Institute; Katz พบช่องโหว่ระหว่างการตรวจ; ซ่อมได้ 19 ก.ย. 1994; Annals พ.ค. 1995 — Isaac Newton Institute / Cambridge maths pages (จากรายการผลค้นหา ) · https://www.newton.ac.uk/news/ini-news/wiles-flt-30/
- สี่สี: Kempe 1879 ผิด Heawood จับได้ 11 ปีต่อมา; Appel–Haken 1976, 1,936 → 1,482 แบบ, กว่า 1,200 ชั่วโมง; 633 แบบ; Gonthier/Coq 2005; บทพิสูจน์ใหม่ 8,202 แบบ, n log n, "yet another computer proof", คำของ Thomassen — Gregory Barber, Quanta Magazine, "The Four-Color Theorem Gets a Rare New Proof", 10 Sep 2026 · https://www.quantamagazine.org/the-four-color-theorem-gets-a-rare-new-proof-20260910/
- Kepler: Hales ส.ค. 1998; กรรมการ 12 คน สี่ปี "99%"; ราว 250 หน้ากับ 3 GB (ตาม Wikipedia); Annals 2005 ไม่มีคำรับรองครบ; Flyspeck จบ 10 ส.ค. 2014; Forum of Mathematics, Pi 2017 — Hales et al., "A formal proof of the Kepler conjecture", Forum Math. Pi 5 (2017) e2 · https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC/S2050508617000014a.pdf/formal_proof_of_the_kepler_conjecture.pdf
- การจำแนก finite simple groups: กว่า 10,000 หน้า ราว 500 บทความ กว่า 100 ผู้เขียน; Gorenstein "February 1981"; Aschbacher–Smith ปิดช่องปี 2004 "(for the moment)"; ความเห็นของผู้ที่ระบุตัวว่าเป็น Ron Solomon — Richard Elwes, Plus Magazine, "An enormous theorem: the classification of finite simple groups", 7 Dec 2006 · https://plus.maths.org/content/enormous-theorem-classification-finite-simple-groups
- abc/IUT: ส.ค. 2012 กว่า 500 หน้า; Scholze–Stix 2018, Corollary 3.12, "serious, unfixable"; Mochizuki "certain fundamental misunderstandings"; Calegari "a theorem in Kyoto"; PRIMS 2021 และ Mochizuki เป็นบรรณาธิการบริหาร — Erica Klarreich, Quanta Magazine, 20 Sep 2018 · https://www.quantamagazine.org/titans-of-mathematics-clash-over-epic-proof-of-abc-conjecture-20180920/
- IUT Challenger Prize ของ Nobuo Kawakami ก.ค. 2023 หนึ่งล้านดอลลาร์ สำหรับการชี้ "essential flaw" — ZEN University, prize page · https://zen.ac.jp/en/lp/icp ; ITmedia, 7 Jul 2023 · https://www.itmedia.co.jp/news/articles/2307/07/news163.html
- LANA (Fumiharu Kato) รายงาน 16 ก.ค. 2026 "does not offer a final verdict" — LANA Project interim report · https://ncatlab.org/nlab/files/LANAProject-Report-July2026.pdf
- Liquid Tensor Experiment: "99.9% sure is not enough", คะแนนเต็มจากคำตอบผิดสองครั้ง (5 Dec 2020); ข้อจำกัดของโจทย์ "still something that a human must do" และ "extremely suspicious" (15 Jun 2021); เสร็จ 14 Jul 2022 — Peter Scholze, Xena Project blog · https://xenaproject.wordpress.com/2020/12/05/liquid-tensor-experiment/ ; https://xenaproject.wordpress.com/2021/06/05/half-a-year-of-the-liquid-tensor-experiment-amazing-developments/ ; Lean community blog, 15 Jul 2022 · https://leanprover-community.github.io/blog/posts/lte-final/
- Equational Theories Project: 22,028,942 ความสัมพันธ์ ยืนยันด้วย Lean (เมษายน 2025) — Tao et al., arXiv:2512.07087, Dec 2025 · https://arxiv.org/abs/2512.07087
- de Bruijn criterion เป็นแนวคิด (ไม่พิมพ์ขนาดของ kernel เพราะแหล่งยังอ่อน)
- บั๊ก kernel ของ Lean: 25 ก.ค. 2026 Ramana Kumar เผยแพร่ "disproof" ของ Collatz ที่ทำด้วย AI; ผ่าน nanoda รุ่นเก่าหนึ่งสัปดาห์ด้วยบั๊กอีกตัว; 28 ก.ค. Kiran Gopinathan ย่อเป็น proof of False เปิด issue #14576; แก้ในหนึ่งชั่วโมง; "This is an implementation bug, not a hole in Lean's meta-theory"; การตรวจด้วย kernel อิสระยังใช้ได้ถ้าใช้รุ่นล่าสุดทั้งคู่ — Leonardo de Moura, "Postmortem for Kernel Soundness Bug #14576", 1 Aug 2026 (เปิดอ่านเองในรอบนี้) · https://leodemoura.github.io/blog/2026-8-1-postmortem-for-kernel-soundness-bug-14576/
- Gemini Deep Think IMO 2025 ระดับเหรียญทอง เขียนภาษาธรรมดา กรรมการ IMO ให้คะแนน — Luong & Lockhart, Google DeepMind blog, 21 Jul 2025 · https://deepmind.google/blog/advanced-version-of-gemini-with-deep-think-officially-achieves-gold-medal-standard-at-the-international-mathematical-olympiad/
- Erdős #728 "regarded as fully resolved autonomously by an AI system" บทพิสูจน์ใน Lean — Nat Sothanaphan, arXiv:2601.07421, 12 Jan 2026 · https://arxiv.org/abs/2601.07421
- DeepMind แก้ปัญหา Erdős ที่เปิดอยู่ 9 จาก 353 ข้อ — "Advancing Mathematics Research with AI-Driven Formal Proof Search", arXiv:2605.22763, 21 May 2026 · https://arxiv.org/abs/2605.22763
- Anthropic: Claude 11 วัน บทพิสูจน์ FLT ใน Lean 13 ล้านบรรทัด — Anthropic, "Formalizing Fermat's Last Theorem", 4 Sep 2026 · https://www.anthropic.com/research/formalizing-fermats-last-theorem (ผู้เขียนเล่มนี้เป็นโมเดลของบริษัทเดียวกัน)
- Buzzard คอมไพล์และรัน comparator เอง; "mathematically this work of anthropic tells us essentially nothing: I am on record as saying that I am 99.9% sure that the proof of FLT is OK" — Kevin Buzzard, Xena Project, "FLT: Anthropic has beaten me to it", 4 Sep 2026 · https://xenaproject.wordpress.com/2026/09/04/flt-anthropic-has-beaten-me-to-it/
บทที่ 15 · ลูกศิษย์ของตำรวจ
- CAPTCHA (2003) และเดิมพัน "any program that has high success over a captcha can be used to solve an unsolved Artificial Intelligence (AI) problem" — von Ahn, Blum, Hopper & Langford, "CAPTCHA: Using Hard AI Problems for Security", EUROCRYPT 2003, LNCS 2656 · https://link.springer.com/chapter/10.1007/3-540-39200-9_18
- แก้ reCAPTCHAv2 ได้ 100% — Plesner, Vontobel & Wattenhofer (ETH Zurich), "Breaking reCAPTCHAv2", arXiv, 13 Sep 2024 · https://arxiv.org/abs/2409.08831
- "The moral is obvious. You can't trust code that you did not totally create yourself." — Ken Thompson, "Reflections on Trusting Trust", CACM 27(8), Aug 1984 · https://www.cs.cmu.edu/~rdriley/487/papers/Thompson_1984_ReflectionsonTrustingTrust.pdf
- Diverse double-compiling, ACSAC 2005 — David A. Wheeler, "Countering Trusting Trust through Diverse Double-Compiling" · https://dwheeler.com/trusting-trust/
- ไทม์ไลน์ xz: แพตช์แรก 29 ต.ค. 2021; อีเมลเร่งจาก "Jigar Kumar" "Dennis Ens" เม.ย.–มิ.ย. 2022; สิทธิ์ commit ปรากฏ 30 ธ.ค. 2022; ไฟล์ทดสอบที่มี backdoor merge 23 ก.พ. 2024; 5.6.0 และ 5.6.1 — Russ Cox, "Timeline of the xz open source attack", 1 Apr 2024 · https://research.swtch.com/xz-timeline
- Freund 29 มี.ค. 2024: อาการ "logins with ssh taking a lot of CPU"; 0.299 s → 0.807 s; สคริปต์อยู่ใน tarball เท่านั้น; payload ในไฟล์ทดสอบ binary; "I am not a security researcher" — Andres Freund, "backdoor in upstream xz/liblzma leading to ssh server compromise", oss-security · https://seclists.org/oss-sec/2024/q1/268
- VW: EPA 18 ก.ย. 2015 "designed to detect when the vehicle is undergoing emissions testing"; ถึง 40 เท่า; ราว 590,000 คันในสหรัฐ — US EPA, "Learn About Volkswagen Violations" · https://www.epa.gov/vw/learn-about-volkswagen-violations ; ราว 11 ล้านคันทั่วโลก (ตัวเลขของ VW เอง) — Volkswagen AG Annual Report 2015; WVU/ICCT พ.ค. 2014 ถึงการยอมรับ ก.ย. 2015 — California Senate Transportation Committee timeline, 8 Mar 2016 · https://archive.senate.ca.gov/sites/archive.senate.ca.gov/files/committees/2017-18/stran.senate.ca.gov/sites/stran.senate.ca.gov/files/vw_-defeat_device-_timeline_3-8-16.pdf
- Goodhart → Hoskin → Strathern (Hoskin quoted จาก scan; ประโยคของ Goodhart และ Strathern เล่าโดยไม่ใส่เครื่องหมายคำพูดเพราะไม่ได้เห็นต้นฉบับ) — Keith Hoskin, "The 'awful idea of accountability'", 1996 · https://gwern.net/doc/statistics/decision/1996-hoskin.pdf ; Strathern, European Review 5(3), 1997 · https://archive.org/details/ImprovingRatingsAuditInTheBritishUniversitySystem
- Szegedy et al., "Intriguing properties of neural networks", arXiv 21 Dec 2013 · https://arxiv.org/abs/1312.6199
- แพนด้า 57.7% + 0.007 → ชะนี 99.3%; "built a Potemkin village" — Goodfellow, Shlens & Szegedy, "Explaining and Harnessing Adversarial Examples", ICLR 2015 · https://arxiv.org/pdf/1412.6572
- เครื่องตรวจของ OpenAI: 26% / 9% บน challenge set; ถอน 20 ก.ค. 2023 "due to its low rate of accuracy" — OpenAI, "New AI classifier for indicating AI-written text", 31 Jan 2023 · https://openai.com/index/new-ai-classifier-for-indicating-ai-written-text/
- เจ็ดเครื่องตรวจ เรียงความ TOEFL 91 ชิ้น false positive เฉลี่ย 61.22%; หลังเกลาด้วย ChatGPT 11.77%; pilot study — Liang, Yuksekgonul, Mao, Wu & Zou, "GPT detectors are biased against non-native English writers", arXiv v3, 10 Jul 2023 · https://arxiv.org/html/2304.02819v3
- AUROC ≤ ½ + TV − TV²/2 (ค่าที่ TV 0, 0.5, 1 เล่มนี้คำนวณเอง) — Sadasivan et al., "Can AI-Generated Text be Reliably Detected?", arXiv, 17 Mar 2023 · https://arxiv.org/abs/2303.11156 ; ผู้แย้ง — Chakraborty et al., "On the Possibilities of AI-Generated Text Detection", arXiv, 10 Apr 2023 · https://arxiv.org/abs/2304.04736
- Watermark แบบคำกลุ่ม "green" — Kirchenbauer et al., "A Watermark for Large Language Models", ICML 2023 · https://proceedings.mlr.press/v202/kirchenbauer23a.html ; SynthID-Text "weakened by edits to the text" — Dathathri et al., Nature, 23 Oct 2024 · https://www.nature.com/articles/s41586-024-08025-4 ; ถูกแปลหรือเขียนใหม่ลดความมั่นใจ — Hugging Face blog, 23 Oct 2024 · https://huggingface.co/blog/synthid-text
- Arup: ตำรวจฮ่องกง HK$200 ล้าน 15 รายการ; Arup ยืนยัน "fake voices and images were used" — CNN, 16 May 2024 · https://edition.cnn.com/2024/05/16/tech/arup-deepfake-scam-loss-hong-kong-intl-hnk
- พ.ต.อ.ศิริวัฒน์ ดีพอ: "People can be deceived if they do not look at the image hard enough"; ตำรวจ "does not have a policy of making video calls" — The Nation, 29 Apr 2022 · https://www.nationthailand.com/in-focus/40015069
- AOC/ดีอี: 348,006 เคสระงับบัญชี (1 พ.ย. 2023 – 31 ต.ค. 2024) ความเสียหายราว 19,000 ล้านบาท (ถึง 14 พ.ย. 2024); ตัวเลขแยกย่อยไม่ได้พิมพ์เพราะรวมไม่ถึงยอดหลัก — กรมประชาสัมพันธ์, แถลงข่าวกระทรวงดีอี 14 พ.ย. 2024 (เผยแพร่ 15 พ.ย. 2567) · https://edulampang.prd.go.th/th/content/category/detail/id/57/iid/340064
- DFDC: 65.18% บนชุด black box; "None of the 2,114 participants ... achieved 70 percent accuracy" — Facebook AI, "Deepfake Detection Challenge Results", 12 Jun 2020 · https://ai.meta.com/blog/deepfake-detection-challenge-results-an-open-initiative-to-advance-ai/
- GAN: D*(x) = p_data/(p_data + p_g), D = 1/2 เมื่อ p_g = p_data ในขีดจำกัด non-parametric; "no theoretical guarantees" กับเครือข่ายจริง — Goodfellow et al., "Generative Adversarial Nets", arXiv, 10 Jun 2014 · https://arxiv.org/abs/1406.2661
บทที่ 16 · ตรวจชั่วพริบตา
- Hashcash ทำให้แพงเท่าไรก็ได้ แต่ตรวจได้ทันที · ประเมินว่าสแปมหนึ่งล้านฉบับใช้กำลังเกินที่คนส่งมี — Back, A. (28 มี.ค. 1997). [ANNOUNCE] hash cash postage implementation · http://www.hashcash.org/papers/announce.txt
- เหรียญใหม่สร้างด้วย proof of work แบบ Hashcash — Nakamoto, S. (31 ต.ค. 2008). Bitcoin P2P e-cash paper · https://www.metzdowd.com/pipermail/cryptography/2008-October/014810.html
- DigiNotar: ใบรับรองปลอมอย่างน้อย 531 ใบ · ดักฟังในอิหร่าน 28 ส.ค. 2011 · ล้มละลาย 20 ก.ย. 2011 — Laurie, B. (2014). Certificate Transparency. ACM Queue 12(8) · https://queue.acm.org/detail.cfm?id=2668154
- Certificate Transparency — Laurie, Langley & Kasper (มิ.ย. 2013). RFC 6962 (ปัจจุบันแทนที่ด้วย RFC 9162) · https://www.rfc-editor.org/info/rfc6962
- C2PA ก่อตั้ง ก.พ. 2021 โดย Adobe, Arm, BBC, Intel, Microsoft, Truepic · Content Credentials แยกออกจากไฟล์ได้ — C2PA (26 ม.ค. 2022) และ C2PA FAQ · https://c2pa.org/c2pa-releases-specification-of-worlds-first-industry-standard-for-content-provenance/ · https://c2pa.org/faqs/
- Pixel 10 ใส่ Content Credentials ทุกรูป · กุญแจหนึ่งชุดต่อหนึ่งรูป · implied truth effect — Google (10 ก.ย. 2025) · https://blog.google/security/pixel-android-trusted-images-c2pa-content-credentials/
- EU AI Act มาตรา 50 มีผล 2 ส.ค. 2026 — ข้อความมาตราจากสำเนา https://artificialintelligenceact.eu/article/50/ และ European Commission, Code of Practice on AI-generated content (ปรับปรุง 31 ก.ค. 2026) · https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/code-practice-ai-generated-content
- watermark อ่อนลงเมื่อถูกเขียนใหม่หรือแปล — Hugging Face & Google DeepMind (23 ต.ค. 2024). SynthID Text · https://huggingface.co/blog/synthid-text
- PCP theorem และคำประกาศรางวัล — SIGACT, Gödel Prize 2001 · https://sigact.org/prizes/g%C3%B6del/2001.html · Håstad, J. (2001). Some optimal inapproximability results. J. ACM 48: 798–859 (Gödel Prize 2011)
- zero-knowledge — SIGACT, Gödel Prize 1993 · https://sigact.org/prizes/g%C3%B6del/1993.html · Quisquater, J.-J. et al. How to Explain Zero-Knowledge Protocols to Your Children. CRYPTO '89, LNCS 435 (1990) · หนึ่งในหนึ่งล้านกว่า (2²⁰ = 1,048,576) เล่มนี้คำนวณเอง
- Pinocchio: บทพิสูจน์ 288 ไบต์ ตรวจราว 10 มิลลิวินาที — Parno, Howell, Gentry & Raykova (2013). IEEE S&P · https://eprint.iacr.org/2013/279 · Zcash เปิดตัว 28 ต.ค. 2016 ด้วย SNARK ตระกูล BCTV14
- proof-carrying code — Necula, G. C. & Lee, P. (1996). Safe Kernel Extensions Without Run-Time Checking. OSDI · Necula (1997). Proof-carrying code. POPL
- MIP* = RE — Ji, Natarajan, Vidick, Wright & Yuen. arXiv:2001.04383 (2020) · Communications of the ACM 64(11) (2021)
- บทนี้จะผิดเมื่อ สมมติฐานทางคริปโตที่ลายเซ็นดิจิทัลหรือ SNARK พึ่งพาถูกทำลาย การตรวจในเสี้ยววินาทีของสองชั้นแรกจะไม่ปลอดภัยอีกต่อไป
บทที่ 17 · ตะแกรงไม่ใช่ศาล
- WADA เก็บตัวอย่างได้นานถึงสิบปี · คำของประธาน WADA — WADA, long-term sample storage and re-analysis program · https://www.wada-ama.org/en/news/wada-welcomes-enhanced-long-term-sample-storage-and-re-analysis-program
- 1,243 ตัวอย่าง · 98 คนผลบวกหรือบวกเบื้องต้น (รวมผลที่ยังไม่ยืนยัน) — IOC (23 ก.ค. 2016) ผ่านสำเนา · https://ttoc.org/international-games/olympic-games/6186-second-wave-of-reanalysis-reveals-banned-substances-in-45-athletes-from-beijing-and-london
- ขั้นตอนสำคัญที่สุดคือตรวจการซื้อขายผ่านบุคคลที่สาม — SEC Office of Inspector General (31 ส.ค. 2009). OIG-509 · https://www.sec.gov/files/oig-509-exec-summary.pdf
- Newcomb, S. (1881). American Journal of Mathematics 4(1): 39–40 · Benford, F. (1938). Proc. American Philosophical Society 78(4): 551–572 · ตาราง log₁₀(1 + 1/d) เล่มนี้คำนวณซ้ำ
- Rauch, B., Göttsche, M., Brähler, G. & Engel, S. (2011). Fact and Fiction in EU-Governmental Economic Data. German Economic Review 12(3): 243–255
- การใช้ Benford's law ผิดกับคะแนนรายหน่วยเลือกตั้งปี 2020 — เห็นผ่านบทสรุปของงานวิจารณ์หลายชิ้น (เช่น รายงานของ Kossovsky และ Miller) ไม่ได้เปิดอ่านตัวเต็ม
- ธงสิบอันมีของปลอมจริงไม่ถึงหนึ่งอัน (ราว 9%) — เล่มนี้คำนวณเองจากตัวเลขสมมติในบท
- กับดักที่ตรวจหาไม่ได้ และแบบจำลองที่กันการใส่กับดักได้ — Arora, Barak, Brunnermeier & Ge (2011). Communications of the ACM 54(5): 101–107
- แบบสแกนห้าคำถาม เป็นของเล่มนี้เอง เรียบเรียงจากห้าแบบของการตรวจไม่ทัน
- บทนี้จะผิดเมื่อ มีวิธีตรวจข้ออ้างเกี่ยวกับโลกจริงที่ไม่ต้องอาศัยการสุ่มดู ช่องทางที่สาม หรือการตรวจซ้ำ และยังเชื่อถือได้
บทที่ 18 · ตรวจคำอ้าง ไม่ตรวจคน
- ผู้ใช้หมายเลข 4417749 · คำค้นราว 20 ล้านคำ · คำพูดของเธอ · AOL ขอโทษ — Barbaro, M. & Zeller, T. (9 ส.ค. 2006). A Face Is Exposed for AOL Searcher No. 4417749. The New York Times (อ่านจากสำเนาในเอกสารของ EFF) · https://w2.eff.org/Privacy/AOL/exhibit_d.pdf · เล่มนี้ไม่พิมพ์ชื่อของเธอโดยเจตนา
- 87% — Sweeney, L. (2000). Simple Demographics Often Identify People Uniquely · https://dataprivacylab.org/projects/identifiability/paper1.pdf · 61% และ 63% — Golle, P. (2006). WPES · https://crypto.stanford.edu/~pgolle/papers/census.pdf
- Netflix: แปดเรื่อง ผิดได้สอง วันที่คลาดได้ 14 วัน → 99% — Narayanan, A. & Shmatikov, V. arXiv:cs/0610105 (v2, 2008) · https://arxiv.org/abs/cs/0610105
- Robert Galbraith: เบาะแสจากสำนักงานกฎหมาย · คำพูดของ Rowling — NPR (18 ก.ค. 2013) · https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2013/07/18/203434193/london-law-firm-indirectly-leaked-j-k-rowlings-pseudonym · การวิเคราะห์ของ Juola — Language Log (16 ก.ค. 2013) · https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=5315
- Elena Ferrante — Gatti, C. (2 ต.ค. 2016). Elena Ferrante: An Answer? NYR Daily · https://www.nybooks.com/online/2016/10/02/elena-ferrante-an-answer/ · ปฏิกิริยา — Vernon, P. (3 ต.ค. 2016). Columbia Journalism Review · https://www.cjr.org/q_and_a/elena_ferrante_claudio_gatti_identity.php · เล่มนี้ไม่พิมพ์ชื่อที่ Gatti ระบุโดยเจตนา
- contextual integrity — Nissenbaum, H. (2004). Privacy as Contextual Integrity. 79 Washington Law Review 119 · https://digitalcommons.law.uw.edu/wlr/vol79/iss1/10/
- IPSO Editors' Code of Practice (ฉบับใช้ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2025) · https://www.ipso.co.uk/editors-code-of-practice/
- SPJ Code of Ethics, Minimize Harm · https://www.spj.org/pdf/spj-code-of-ethics.pdf
- GDPR มาตรา 5(1)(c) — Regulation (EU) 2016/679 (อ่านจากสำเนา gdpr-info.eu) · https://gdpr-info.eu/art-5-gdpr/
- พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 บังคับใช้เต็มรูปแบบมิถุนายน 2565 — US International Trade Administration · https://www.trade.gov/market-intelligence/thailand-personal-data-protection-act
- กาลามสูตร (AN 3.65) — แปลโดย Thanissaro Bhikkhu (1994) · https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an03/an03.065.than.html
- differential privacy — Dwork, McSherry, Nissim & Smith (2006). Calibrating Noise to Sensitivity in Private Data Analysis. TCC · การใช้กับสำมะโนปี 2020 — US Census Bureau (ปรับปรุง 18 มิ.ย. 2026) · https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade/2020/planning-management/process/disclosure-avoidance/differential-privacy.html · คำสั่ง DAO 216-26 มีผล 4 มิ.ย. 2026 — US Department of Commerce · https://www.commerce.gov/opog/disclosure-avoidance-statistical-products
- ระบบยืนยันอายุของสหภาพยุโรป — European Commission (14 ก.ค. 2025 และ 10 ต.ค. 2025) · https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-releases-enhanced-second-version-age-verification-blueprint
- เส้นสี่ข้อก่อนเปิดโปง เป็นของเล่มนี้เอง เรียบเรียงจาก Nissenbaum, IPSO, SPJ, GDPR และกาลามสูตร
- บทนี้จะผิดเมื่อ มีกรณีที่การเปิดเผยตัวตนของคนที่ไม่ได้อ้างอะไร เป็นทางเดียวที่จะหยุดความเสียหายต่อคนอื่นได้ เส้นสี่ข้อต้องเพิ่มข้อยกเว้นนั้นเข้าไป
เครดิต
หนังสือเล่มนี้คารวะหนังสือชุด Horrible Histories ของ Terry Deary จัดพิมพ์โดย Scholastic ภาพประกอบหลักโดย Martin Brown (เล่มว่าด้วยศตวรรษที่ 20 คือ The Twentieth Century ปี 1996 วาดโดย Philip Reeve) และคารวะฉบับภาษาไทยที่สำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์จัดพิมพ์ในชุด ประวัติศาสตร์ โหด มัน ฮา แปลโดย พลอย โจนส์ สามเล่มที่เป็นต้นแบบคือ เรื่องมันมันในศตวรรษที่ 20 (The Twentieth Century, 1996) สงครามโลกครั้งที่หนึ่งน่าสะพรึงกลัว (The Frightful First World War, 1998) และ สงครามโลกครั้งที่สองสยองขวัญ (The Woeful Second World War, 1999)
เล่มนี้ยืมเพียงจิตวิญญาณกับชนิดของหน้าที่ชุดนั้นทำให้คนรู้จัก คือแบบทดสอบ หนังสือพิมพ์จำลอง และบันทึกส่วนตัว ไม่ได้ยืมข้อความ มุก หรือภาพใดเลย ทุกถ้อยคำในเล่มนี้เขียนขึ้นใหม่ หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เกี่ยวข้อง ไม่ได้รับอนุญาต และไม่ได้รับการรับรองจาก Terry Deary, Scholastic, นานมีบุ๊คส์ หรือผู้ผลิตรายการโทรทัศน์ ละครเวที และภาพยนตร์ที่ดัดแปลงจากชุดนี้ ชื่อ Horrible Histories เป็นชื่อหนังสือชุดของ Scholastic และ ประวัติศาสตร์ โหด มัน ฮา เป็นชื่อชุดภาษาไทยของนานมีบุ๊คส์ ทั้งสองชื่อปรากฏที่นี่เพื่ออ้างถึงต้นฉบับเท่านั้น
- ข้อมูลเครดิต — Open Library, Scholastic UK, Nanmeebooks และร้านหนังสือเก่าที่ถอดหน้าลิขสิทธิ์ของฉบับไทย รายละเอียดอยู่ในบันทึกการตรวจของเล่มนี้
การผลิตเล่มนี้
เล่มนี้เขียนโดย Claude (โมเดล claude-opus-5-5 ของบริษัท Anthropic) ร่วมกับผู้ช่วยเขียนที่เป็นโมเดลรุ่นเดียวกันอีกสี่ตัว และผู้ช่วยตรวจข้อเท็จจริงอีกหกตัว ผลงานของ Anthropic ที่ถูกเล่าในบทที่ 14 ถูกพิมพ์พร้อมการตรวจอิสระของ Kevin Buzzard เพราะผู้เขียนเล่มนี้เป็นโมเดลของบริษัทเดียวกัน
เล่มนี้จะผิดเมื่อ
- มีคนพิสูจน์ได้ว่า P = NP ด้วยวิธีที่ใช้งานได้จริง ข้ออ้างบางชนิดที่บทที่ 13 บอกว่าตรวจไม่ทัน จะตรวจทัน และคนปลอมก็จะค้นหาได้ถูกลงด้วย
- มีเครื่องตรวจข้อความ AI ที่ยังแม่นอยู่ได้ แม้ข้อความของ AI กับของคนจะกระจายตัวเหมือนกันแทบทุกด้าน ขอบเขตในบทที่ 15 ตั้งอยู่บนทฤษฎีบท ข้อนี้จึงแปลว่าสมมติฐานของทฤษฎีบทไม่ตรงกับโลกจริง
- เรื่องที่ผู้สั่งเล่มนี้จำได้ เป็นเรื่องของบริษัทอื่นที่ไม่ใช่ Enron ส่วนที่ตรวจความจำในบทที่ 12 จะต้องเขียนใหม่ แต่ข้อสรุปของบทยังยืน
- มีกรณีการตรวจมาไม่ทันที่ไม่เข้าแบบไหนเลยในห้าแบบ การจัดหมวดของเล่มนี้ต้องเพิ่มแบบที่หก