9 · คำสั่งให้อ่าน
ภาพจำที่ว่าคนยิวเก่งเรื่องเงินเก่าแก่หลายร้อยปี และตลอดหลายร้อยปีนั้นมันเคยถูกใช้เป็นข้ออ้างในการขับไล่และทำร้ายคนยิวมาหลายครั้ง ภาพจำนี้จึงไม่ใช่คำชม ต่อให้คนที่พูดจะตั้งใจชมก็ตาม
แต่ใต้ภาพจำมีข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์อยู่ชั้นหนึ่งที่ถามได้ ในยุคกลาง ทั้งในโลกมุสลิมและในยุโรป คนยิวจำนวนมากทำอาชีพในเมือง ทั้งช่างฝีมือ พ่อค้า แพทย์ และคนให้กู้เงิน ขณะที่คนส่วนใหญ่รอบตัวเป็นชาวนา รูปแบบนี้มาจากไหน
ปี 2012 นักเศรษฐศาสตร์ Maristella Botticini กับ Zvi Eckstein ตอบในหนังสือ The Chosen Few คำตอบของพวกเขาไม่ใช่เงิน ไม่ใช่พันธุกรรม และไม่ใช่นิสัยประจำกลุ่ม มันคือกฎทางศาสนาข้อหนึ่งที่ว่าด้วยการอ่าน
กฎที่แพง
ในศตวรรษแรก คนยิวส่วนใหญ่เป็นชาวนาเหมือนคนอื่นๆ ในภูมิภาค ปี ค.ศ. 70 โรมันทำลายวิหารแห่งที่สองในเยรูซาเล็ม ศูนย์กลางของศาสนาย้ายจากพิธีกรรมในวิหารไปอยู่ที่การศึกษาคัมภีร์ หลังจากนั้นบรรทัดฐานข้อหนึ่งก็หยั่งรากลง พ่อทุกคนต้องให้ลูกชายได้เรียนอ่านโตราห์
สำหรับชาวนาในยุคนั้น กฎข้อนี้แพง โรงเรียนต้องจ่ายเงิน ลูกที่ไปเรียนไม่ได้อยู่ช่วยทำนา และความรู้เรื่องการอ่านแทบไม่เพิ่มรายได้ให้คนปลูกข้าวสาลี
Botticini กับ Eckstein ประเมินว่าประชากรยิวทั่วโลกลดลงจากราว 5 ถึง 5.5 ล้านคนต้นศตวรรษแรก เหลือราว 1 ถึง 1.2 ล้านคนเมื่อราวปี ค.ศ. 650 พวกเขาระบุว่าราวครึ่งหนึ่งของการลดลงมาจากสงคราม การสังหารหมู่ และความถดถอยของประชากรทั่วไป อีกส่วนหนึ่งตามคำอธิบายของพวกเขาคือคนที่เห็นว่ากฎนี้แพงเกินไปแล้วเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอื่น ตัวเลขนี้และคำอธิบายนี้ยังมีนักประวัติศาสตร์โต้แย้ง
ถ้าคำอธิบายของพวกเขาถูก คนที่ยังอยู่ในศาสนาก็คือคนที่ยอมจ่ายค่าอ่าน และกลุ่มนี้กลายเป็นกลุ่มที่อ่านออกเขียนได้เกือบทั้งกลุ่ม ในโลกที่คนส่วนใหญ่อ่านไม่ออก
เมื่อโลกเริ่มต้องการคนที่อ่านได้
ในศตวรรษที่ 8 และ 9 จักรวรรดิอับบาซียะฮ์ขยายเมืองและการค้าทั่วตะวันออกกลาง งานที่ต้องอ่าน เขียน คิดเลข และทำสัญญาเพิ่มขึ้นพร้อมกัน คนที่มีทักษะเหล่านี้อยู่แล้วได้ประโยชน์ก่อน
Botticini กับ Eckstein ชี้ว่าคนยิวในช่วงนี้ย้ายออกจากภาคเกษตรเข้าสู่อาชีพในเมืองในจำนวนมาก และข้อเสนอที่ท้าทายที่สุดในหนังสือคือ การย้ายนี้เริ่มก่อนที่ยุโรปจะออกข้อห้ามไม่ให้คนยิวถือที่ดินหรือเข้าสมาคมช่าง ข้อห้ามเหล่านั้นกับการที่ศาสนจักรจำกัดการให้กู้ยืมของชาวคริสต์ในยุคต่อมามีจริง และมันผลักคนยิวในยุโรปเข้าสู่งานการเงินหนักขึ้น แต่ตามข้อเสนอนี้ ทิศทางถูกกำหนดไว้ตั้งแต่ก่อนหน้านั้นแล้ว โดยกฎเรื่องการอ่าน
ความไว้ใจที่ข้ามทะเล
การอ่านเป็นทรัพย์สินอย่างแรก อย่างที่สองคือเครือข่าย
ปี 1993 นักเศรษฐศาสตร์ Avner Greif ศึกษาจดหมายการค้าของพ่อค้ายิวกลุ่ม Maghribi ในศตวรรษที่ 11 ที่ค้าขายข้ามทะเลเมดิเตอร์เรเนียน พ่อค้าต้องฝากสินค้าไว้กับตัวแทนในเมืองท่าที่อยู่ห่างออกไปหลายสัปดาห์ และไม่มีศาลที่ตามไปบังคับสัญญาข้ามทะเลได้
สิ่งที่ทำหน้าที่แทนศาลคือชื่อเสียงในเครือข่าย ตัวแทนที่โกงพ่อค้าคนหนึ่งจะไม่มีพ่อค้าคนไหนในกลุ่มจ้างอีกเลย จดหมายที่เขียนถึงกันไปมาทำให้ข่าวเดินทางเร็ว การโกงครั้งเดียวจึงแพงกว่ากำไรจากการโกง และเมื่อการโกงไม่คุ้ม ทุกคนก็กล้าค้าขายไกลขึ้น
ระบบนี้จะไม่มีวันทำงานได้ ถ้าคนในเครือข่ายเขียนจดหมายไม่เป็น
การทดลองคู่ขนานในอีกศาสนาหนึ่ง
ถ้าคำอธิบายเรื่องการอ่านถูก มันควรใช้ได้กับกลุ่มอื่นด้วย และมีคนทดสอบไว้แล้ว
ในปี 1905 Max Weber เสนอว่าชาวโปรเตสแตนต์ร่ำรวยกว่าเพราะจริยธรรมการทำงานที่มากับความเชื่อ ปี 2009 Sascha Becker กับ Ludger Woessmann ใช้ข้อมูลสำมะโนของปรัสเซียในทศวรรษ 1870 ทดสอบข้อเสนอนี้ Martin Luther ต้องการให้ทุกคนอ่านพระคัมภีร์ได้เอง พื้นที่โปรเตสแตนต์จึงมีอัตราการอ่านออกสูงกว่า และเมื่อเอาอัตราการอ่านออกเข้ามาคิด ความได้เปรียบทางเศรษฐกิจทั้งหมดของพื้นที่โปรเตสแตนต์อธิบายได้ด้วยการอ่าน ไม่เหลือส่วนที่ต้องยกให้จริยธรรมการทำงานเลย
พวกเขาใช้ระยะทางจากเมือง Wittenberg ที่ Luther เริ่มการปฏิรูป เป็นตัวช่วยแยกผลของศาสนาออกจากเรื่องอื่น พื้นที่ที่อยู่ใกล้ Wittenberg มีแนวโน้มเป็นโปรเตสแตนต์มากกว่าด้วยเหตุผลทางภูมิศาสตร์ ไม่ใช่เพราะรวยอยู่ก่อน
คำตัดสิน
ในทั้งสองกรณี ความเชื่อมีผลจริง แต่มันส่งผลผ่านสิ่งที่มันสั่งให้คนทำซ้ำทุกวัน คืออ่าน สอนลูก และรักษาชื่อเสียงในเครือข่าย ไม่ได้ส่งผลผ่านทัศนคติพิเศษต่อเงิน
ความเชื่อไม่ได้ทำเงิน สิ่งที่ทำเงินคือการอ่านที่ความเชื่อสั่งให้ทำ
ภาพจำพูดถึงค่าเฉลี่ยและคนที่มองเห็นได้ ไม่ได้พูดถึงคนแต่ละคน ตลอดประวัติศาสตร์ คนยิวจำนวนมากยากจน และชุมชนยิวในยุโรปตะวันออกช่วงศตวรรษที่ 19 ส่วนใหญ่ก็ยากจน คำอธิบายเรื่องการอ่านไม่ได้บอกว่ากลุ่มนี้พิเศษ มันบอกว่าการลงทุนที่แพงในวันนี้ อาจกลายเป็นข้อได้เปรียบเมื่อโลกเปลี่ยนในอีกหลายร้อยปีต่อมา ทั้งที่ไม่มีใครในวันที่จ่ายรู้ว่ามันจะคุ้ม
จะพลิกคำตัดสินนี้ได้เมื่อ: มีหลักฐานว่าคนยิวย้ายเข้าสู่อาชีพในเมืองก่อนที่บรรทัดฐานเรื่องการอ่านจะแพร่หลาย หรือพบว่าชุมชนยิวที่อัตราการอ่านออกต่ำก็ย้ายเข้าสู่อาชีพเหล่านั้นในอัตราเดียวกัน หรือพบว่าข้อได้เปรียบของพื้นที่โปรเตสแตนต์ยังเหลืออยู่มากหลังควบคุมการอ่านออก
แหล่ง: Botticini & Eckstein, The Chosen Few: How Education Shaped Jewish History, 70–1492, Princeton University Press 2012 — บทวิจารณ์ใน EH.net · Greif, Contract Enforceability and Economic Institutions in Early Trade: The Maghribi Traders' Coalition, American Economic Review 1993 — หน้าบทความ · Becker & Woessmann, Was Weber Wrong? A Human Capital Theory of Protestant Economic History, Quarterly Journal of Economics 2009 — หน้าวารสาร
บทถัดไป · 11 / 1310 · คนกลาง