6 · สายเดียว
ร้องเพลงวันเกิดด้วยเสียงต่ำ แล้วร้องอีกรอบด้วยเสียงสูง มันยังเป็นเพลงวันเกิด ไม่มีใครในห้องสับสน
หูของคุณจำเพลงเป็นระยะห่าง และบนสายกีตาร์เส้นเดียว ระยะห่างคือจำนวนช่อง
งานวิจัยเรื่องความจำทำนองเห็นเรื่องนี้ตั้งแต่ทศวรรษ 1970 เมื่อทำนองถูกย้ายไปเริ่มที่เสียงอื่น ผู้ฟังยังจำมันได้จากรูปร่างที่ขึ้นลง และจากระยะห่างระหว่างเสียงที่เรียงต่อกัน ความจำเรื่องคีย์ที่ตรงเป๊ะในบทที่ 1 มีอยู่จริง แต่สิ่งที่ทำให้คุณจำเพลงได้เมื่อมันเปลี่ยนคีย์คือรูปทรงของมัน ไม่ใช่รายชื่อตัวโน้ต
ความสามารถแบบนี้มีชื่อว่า relative pitch คือการรู้ว่าเสียงถัดไปสูงหรือต่ำกว่าเสียงก่อนหน้าเท่าไร ส่วนความสามารถที่บอกชื่อโน้ตได้จากเสียงเดียวโดยไม่มีอะไรให้เทียบ เรียกว่า absolute pitch ตัวเลขที่อ้างต่อๆ กันมาว่ามีราวหนึ่งในหมื่นคน เป็นตัวเลขที่ประมาณไว้เมื่อปี 1955 ไม่เคยมีใครสำรวจประชากรจริง และการเล่นด้วยหูไม่ต้องใช้มัน เมื่อรู้เสียงแรกแล้ว ที่เหลือทั้งเพลงคือระยะห่าง
กีตาร์ทำให้ระยะห่างมองเห็นได้ บนสายเส้นเดียว ทำนองที่ขึ้นไปสองช่องแล้วลงหนึ่งช่อง จะขึ้นสองลงหนึ่งเสมอ ไม่ว่าจะเริ่มที่ช่องไหน ทำนองจึงกลายเป็นรูปทรงที่เลื่อนไปได้ทั้งก้อน และการเลื่อนทั้งก้อนนั้นคือการเปลี่ยนคีย์
ทำไมต้องสายเดียว เพราะเมื่อข้ามสาย ระยะห่างเดียวกันจะไปอยู่ตำแหน่งใหม่ทันที และคนที่เพิ่งเริ่มต้องคิดสองเรื่องพร้อมกัน บนสายเดียว หูต้องตอบแค่สองคำถาม สูงขึ้นหรือต่ำลง และไกลแค่ไหน
เริ่มจากเพลงที่คุณร้องได้แน่นอนที่สุด เพลงวันเกิด ใช้สาย 3 เริ่มที่สายเปล่า คือช่อง 0 ร้องวรรคแรกทีละคำ แล้วหาทีละเสียงด้วยสองคำถามนั้น คำตอบอยู่ในภาคผนวก อย่าเพิ่งเปิดดู
เมื่อได้วรรคแรกแล้ว เล่นมันอีกครั้งโดยเริ่มที่ช่อง 2 แทนช่อง 0 ทุกเสียงขยับขึ้นสองช่องเท่ากัน รูปทรงเดิม เพลงเดิม คีย์ใหม่ คุณเพิ่งเปลี่ยนคีย์เพลงหนึ่งเพลง โดยไม่ต้องรู้ชื่อโน้ตสักตัว
ทำนองสองเพลงในภาคผนวกใช้ฝึกต่อได้ Twinkle Twinkle Little Star กับท่อนแรกของ Ode to Joy ของ Beethoven Ode to Joy เดินทีละหนึ่งหรือสองช่องเกือบทั้งท่อน จึงเหมาะกับหูที่เพิ่งเริ่มถามว่าไกลแค่ไหน ส่วน Twinkle กระโดดไกลครั้งเดียวตอนต้น แล้วค่อยๆ เดินลงทีละขั้น
เพลงเป็นร้อยเพลงที่คุณร้องได้ คือรูปทรงเป็นร้อยรูปที่รอให้นิ้ววาด
สิ่งที่ทำคืนนี้: หาวรรคแรกของเพลงวันเกิดบนสาย 3 แล้วเลือกอีกหนึ่งเพลงที่คุณร้องได้ หาวรรคแรกของมันบนสายเส้นเดียว ถ้าติดเกินห้านาที ร้องช้าลงครึ่งหนึ่ง แล้วถามทีละเสียงแค่ว่าสูงขึ้นหรือต่ำลง
จะรู้ว่าบทนี้ผิดเมื่อ: ลองสามเพลงในสามวันแล้ว คุณยังบอกไม่ได้แม้แต่ว่าเสียงถัดไปสูงขึ้นหรือต่ำลง ในจุดที่เสียงกระโดดห่างเกินสามช่อง
แหล่ง:
- Dowling, W. J., & Fujitani, D. S. (1971). Contour, interval, and pitch recognition in memory for melodies. Journal of the Acoustical Society of America, 49, 524–531 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5541747/
- Dowling, W. J. (1978). Scale and contour: two components of a theory of memory for melodies. Psychological Review, 85, 341–354
- Deutsch, D. (2013). Absolute pitch. ใน The Psychology of Music พิมพ์ครั้งที่ 3 บทที่ 5 ตัวเลขน้อยกว่าหนึ่งในหมื่นสืบย้อนไปถึงการประมาณของ Bachem (1955) ไม่ใช่การสำรวจประชากร — http://deutsch.ucsd.edu/pdf/PsyMus_3_Ch5_Absolute_Pitch.pdf